7.5.2025 5745

SUBSIDIYA MAQSADLI AJRATILADI (imtiyozdan noto‘g‘ri foydalanish uni qaytarib olishga sabab bo‘ladi)

So‘ngi yillarda davlat tomonidan turli maqsadlarda va turli jabhalarda subsidiya mablag‘lari ajratilmoqda va ularning huquqiy asosi yaratilayotir. Xususan, uy-joy sotib olish uchun fuqarolarga subsidiya ajratish, tadbirkorlarga chorvachilik, asalarichilik, parrandachilik, baliqchilik yo‘nalishlarida hamda qishloq xo‘jaligida tomchilatib sug‘orish texnologiyalarini joriy etganligi va shunga o‘xshash boshqa yo‘nalishlarda ham subsidiyalar ajratib kelinmoqda. SUBSIDIYA (lot. subsidium – yordam, nafaqa, qo‘llab-quvvatlash) – davlat byudjeti, mahalliy byudjetlar mablag‘lari yoki maxsus fondlardan jismoniy va yuridik shaxslarga, mahalliy organlarga, boshqa davlatlarga beriladigan pul mablag‘i yoki natura shaklidagi yordam. Mablag‘ ko‘rinishidagi aniq manzilli subsidiya – bevosita, soliq yoki boshqa imtiyozlarni joriy etish – bilvosita subsidiya deb ataladi. Subsidiya davlat tomonidan qaytarib olmaslik sharti bilan ajratiladi. Subsidiyalar iqtisodiyotni diversifikatsiyalash (tarkiban o‘zgartirish), eksport-importni muvozanatga solib turish, fan-texnika yangiliklarini o‘zlashtirishni yo‘lga qo‘yish, milliy sanoatni o‘stirish, ayrim hududlarni rivojlantirish, konversiya va boshqa maqsadlarda qaratiladi. Atrof-muhitga zararli ta’sir ko‘rsatilishini kamaytirish, suv resusrlaridan oqilona, maqsadli va tejamkor foydalanilishini ta’minlashga qaratilgan, qishloq xo‘jaligida tomchilatib sug‘orish texnologiyasini joriy etgan qishloq xo‘jaligi subyektlariga ham subsidiyalar ajratilishining huquqiy mexanizmi joriy etildi va amaliyotda keng qo‘llanib kelinmoqda. Xususan, 2024-yilning 20-avgust holatiga 304 ming gektar yer maydonda suvni tejovchi texnologiyalar joriy qilingan. Shundan 71 ming gektarda tomchilatib, 33 ming gektarda yomg‘irlatib, 28 ming gektarda diskret sug‘orish texnologiyalari joriy etildi. Ekinlarni yetishtirishda tomchilatib sug‘orish texnologiyasini joriy etgan fermer xo‘jaliklariga subsidiya ajratib kelinmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 25-dekabrdagi “O‘zbekiston Respublikasining “2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat byudjeti to‘g‘risida”gi Qonuni ijrosini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi  455-sonli qarori bilan tasdiqlangan Birinchi darajali byudjet mablag‘larini taqsimlovchilarning 2025–2027-yillar uchun byudjet mablag‘laridan foydalanish bilan bog‘liq maqsadli indikatorlarida Paxta xomashyosini yetishtiruvchilar tomchilatib va diskret sug‘orish tizimini joriy etish xarajatlarining bir qismini qoplash uchun xarajatlar 8 652,7 milliard so‘mni tashkil etishi belgilandi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 11-dekabrdagi “Qishloq xo‘jaligida suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni yanada jadal tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4919-sonli qaroriga muvofiq, 2021-yildan qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarga suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha xarajatlarning bir qismini qoplash uchun subsidiyalar taqdim etilishi va suvni tejaydigan texnologiyalarni xarid qilish va qurishga ajratiladigan bank kreditlari bo‘yicha foiz xarajatlarining bir qismini qoplash uchun subsidiyalar taqdim etilishi belgilandi. Shundan kelib chiqib, “Agrobank” ATBning joylardagi filiallari fermer xo‘jaliklari uchun tomchilatib sug‘orish texnologiyasi asbob-uskunalarini sotib olish va o‘rnatish uchun kredit mablag‘lari ajratib kelmoqda. Ajratilgan kredit mablag‘larining bir qismini qoplash uchun, ya’ni suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy qilganligi uchun davlat byudjetidan belgilangan tartibda subsidiya mablag‘lari ajratilishi yo‘lga qo‘yilgan. Mazkur munosabatlar Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 23-fevraldagi “Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarining suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha xarajatlarining bir qismini qoplash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 95-sonli qarori bilan tartibga solinadi. Bu munosabatlarning huquqiy asoslari va tartibi to‘liq shakllantirilgan bo‘lsa-da, fermer xo‘jaliklari belgilangan tartiblarga har doim ham amal qilib kelmoqda, deb aytib bo‘maydi. Suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyasini joriy qilishda davlat byudjetidan subsidiya olgan talabgorlar suvni tejaydigan sug‘orish tizimidan 5 yildan kam bo‘lmagan muddatda maqsadli va samarali foydalanishi shartligi belgilangan. Mazkur talablarning buzilishi foydalanish yillariga mutanosib ravishda subsidiya mablag‘lari qaytarilishiga sabab bo‘ladi. Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 23-fevraldagi 95-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarining suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha xarajatlarining bir qismini qoplash va berilgan subsidiyani qaytarish tartibi to‘g‘risida” Nizomi talablaridan kelib chiqib joylardagi nazorat tadbirlarida tomchilatib sug‘orish texnologiyasidan to‘liq foydalanmaslik holatlari aniqlangan. Mazkur Nizomning 38-bandida agar joriy qilingan suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalaridan yoki uning asosiy qismlaridan sug‘orish mavsumida foydalanilmaslik holatlari aniqlansa, ajratilgan subsidiya quyidagicha tartibda qaytariladi: ikkinchi yildan foydalanilmasa – subsidiyaning 80 foizi; uchinchi yildan foydalanilmasa – subsidiyaning 60 foizi; to‘rtinchi yildan foydalanilmasa – subsidiyaning 40 foizi; beshinchi yildan foydalanilmasa – subsidiyaning 20 foizi. Shundan kelib chiqib, prokuratura organlari subsidiya mablag‘larini qaytarish yuzasidan iqtisodiy sudlarga da’vo arizalari bilan murojaat qilmoqda. Birgina 2024-yilda davlat manfaatiga 300 000 000 so‘mdan ortiq subsidiya mablag‘larini qaytarish bo‘yicha sudlarga da’vo arizalari kiritilgan va ishning sud muhokamasi jarayonida fermer xo‘jaliklari uzluksiz ravishda tomchilatib sug‘orish texnologiyalaridan foydalanmagani holatlari to‘liq o‘z isbotini topgani uchun da’vo talablari to‘liq qanoatlantirilgan. 2025-yilning o‘tgan davrida ham xuddi shunday da’vo arizalari bo‘yicha Quyichirchiq tumanlararo iqtisodiy sudi 150 000 000 so‘mga yaqin subsidiya mablag‘i davlatga qaytarilishini ta’minladi. Qishloq xo‘jaligi korxonalari sug‘orish texnologiyalari joriy etganligi uchun taqdim etilgan subsidiya mablag‘laridan samarali foydalanilishi boshqa imtiyozlarni ham yuzaga keltiradi. Xususan, Soliq koleksining 428-moddasiga binoan suvni tejaydigan (tomchilatib, yomg‘irlatib, diskret va boshqa) sug‘orish texnologiyalari joriy etilgan yerlar – suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalari joriy etilgan oyning boshidan e’tiboran besh yil muddatga mazkur yerlarga nisbatan soliq hisoblanmaydi. Bu imtiyoz suvdan foydalanish va suv iste’moli sohasidagi vakolatli organning xulosasi asosida beriladi. Agarda suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalari joriy etilgan oyning boshidan boshlab besh yil davomida foydalanishga yaroqsiz bo‘lgan yoki demontaj qilingan bo‘lsa, soliq imtiyozi butun soliq davri uchun soliqni to‘lash bo‘yicha majburiyatlarning tiklanishi bilan bekor qilinadi. Ya’ni fermer xo‘jaliklari o‘z majburiyatlarini to‘liq bajarmasa, pullar davlatga qaytariladi. E’tiborli jihati, mazkur holatlarni nazorat qilish tegishli vakolatli davlat organlari bilan birgalikda jamoatchilik tomonidan ham amalga oshiriladi. Jamoatchilik nazoratining o‘rnatilishi ajratilgan mablag‘lar maqsadli ishlatilishini ta’minlashning muhim vositalaridan sanaladi.      

11.10.2024 9816

ODIL SUDLOVGA ERISHISH SUDGA MUROJAAT QILISHDAN BOSHLANADI

Darhaqiqat, O‘zbekiston Respublikasining amaldagi Konstitutsiyasining 130-moddasiga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasida odil sudlov faqat sud tomonidan amalga oshiriladi. O‘zbekiston Respublikasida sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan, siyosiy partiyalardan, fuqarolik jamiyatining boshqa institutlaridan mustaqil holda ish yuritadi. Odil sudlov deganda taraflarning turli xil nizo bo‘yicha kelishmovchiliklarini qonun hujjatlariga asoslangan holda sud tomonidan adolatli hal etilishini tushunish mumkin. Huquqi buzilgan shaxs o‘zining buzilgan huquqlarini qonuniy himoya qilish maqsadida eng oxirgi “nuqta” sifatida sudga murojaat qiladi va odil sudlovga bo‘lgan huquqini ta’minlanishini xohlaydi. Mubolag‘asiz aytish mumkinki, bugungi kunda yuridik va jismoniy shaxslarning odil sudlovga erishish yo‘lidagi eng birinchi qadami bo‘lgan sudlarga murojaat qilishlarida ular uchun muhim qulayliklar yaratildi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining saylovoldi dasturining sud-huquq sohasidagi islohotlarning asosiy yo‘nalishlarida sudlar faoliyatiga “yagona darcha” tartibi joriy etilishi bilan bog‘liq tashabbus ilgari surilgan edi. Buning amaliy natijasi sifatida “Davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari huquqlarining samarali himoya qilinishini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha choralar ko‘rilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida” 2023-yil 26-aprelda O‘RQ-833-son O‘zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilindi. Qonunda belgilangan eng muhim masalalardan biri bu ish fuqarolik, iqtisodiy yoki ma’muriy sudga taaluqli bo‘lishidan qat’i nazar, fuqarolarga o‘z arizasini sudga “yagona darcha” prinsipi asosida topshirish imkonini yaratilganligidir. Buning natijasida sudga murojaat qiluvchilarga juda ham qulaylik yaratilib, yanglishib sudga taalluqlilik qoidasini buzgan holda boshqa sudga ariza taqdim etilganida, murojaat qiluvchining ortiqcha ovoragarchiligisiz taalluqliligi bo‘yicha sudlar tomonidan ishni o‘sha sudga o‘tkazish amaliyoti joriy etildi. Mazkur qonun bilan O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik, Iqtisodiy hamda Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi prosessual qonunlarga o‘zgartirishlar kiritildi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy prosessual kodeksiga ham o‘zgartirish kiritilib 311-modda bilan to‘ldirildi. Mazkur moddaga ko‘ra, sudga taalluqlilik qoidalarini buzgan holda iqtisodiy sudga taqdim etilgan taqdirda, da’vo arizasi (ariza) taalluqliligi bo‘yicha fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga ko‘rib chiqish uchun o‘tkaziladi. Agar da’vo arizasi (ariza) sudga taalluqlilik qoidalarini buzgan holda qabul qilinganligi sudda ishni ko‘rib chiqish jarayonida aniqlansa, iqtisodiy sud ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazish va iqtisodiy sud ishini yuritishni tugatish to‘g‘risida ajrim chiqaradi. Shuningdek, sudga taalluqliligiga ko‘ra fuqarolik ishlari bo‘yicha suddan yoki ma’muriy suddan da’vo arizasi (ariza) yoki ish materiallari kelib tushganda sudya da’vo arizasi (ariza) ushbu Kodeksning 149, 150 va 151-moddalarida ko‘rsatilgan talablarga muvofiq emasligini aniqlagach, ariza (shikoyat) sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay da’vogarni (arizachini) kamchiliklarni bartaraf etish zarurligi to‘g‘risida xabardor qiladi va unga buning uchun o‘n kundan oshmaydigan muddat beradi. Bu ham ariza bilan murojaat qiluvchiga qulay bulib, bunda arizada qanday kamchiliklar borligi yuzasidan sud ajrimida ko‘rsatiladi hamda kamchiliklarni bartaraf etish uchun muddat beriladi. Bunday amaliyotni sudlarga kiritilguniga qadar esa da’vo ariza mazkur sudning sudloviga taalluqli bo‘lmasa, da’vo arizani ish yuritishga qabul qilishni rad qilishi va da’vo ariza da’vogarga qaytarilishi kerak edi. Da’vogar da’vo arizani qaysi sudga taalluqli ekanligini mustaqil aniqlab keyin uni qaytadan sudga taqdim etishi kerak bo‘lar edi. Buning natijasida da’vo ariza bilan murojaat qilgan da’vogar qancha sarsongarchiligi yoki ortiqcha vaqt sarflashiga olib kelar edi, oddiy qilib aytganda ovoragarchilikni keltirib chiqarar edi. Amaliyotdan kelib chiqib aytish mumkinki, bugungi kunda sudlarda ish “yagona darcha” prinsipi asosida to‘liq tashkil etilgan. Agar da’vo ariza sudlarga kelib tushganidan keyin, mazkur da’vo arizaning boshqa sudga taalluqli ekanligi aniqlansa, sudyalar tomonidan da’vo ariza taalluqli sudga o‘tkazilmoqda va bu haqda taraf xabardor etilmoqda, ariza bilan murojaat qilgan shaxs otiqcha ovoragarchiliksiz o‘sha sudda ishtirok etib ketmoqda. Bir so‘z bilan aytganda bu kabi xalqchil qonunlarimizning joriy etilishi faqat inson manfaatiga xizmat qiladi va odil sudlovga erishish kafolati ularning bu yo‘lidagi ilk qadamlaridan ta’minlanadi.

8.10.2024 11516

Talaba qachon akademik ta’til olishi mumkin?

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yildagi qarori (344-son) bilan Akademik ta’til berish toʻgʻrisida nizom tasdiqlangan. Nizomga ko‘ra, talabalar oʻz ixtiyori bilanб qaysi ta’lim shaklida tahsil olishidan qat’i nazarб akademik ta’til olish huquqiga ega. Akademik ta’til olish uchun talaba OTM rektori (direktori)ga ariza bilan murojaat qiladi. Akademik ta’til quyidagi hollarda berilishi mumkin: harbiy xizmatni o‘tash uchun; salomatligini tiklash uchun; homiladorlik uchun; bolalarni parvarish qilish uchun; oilasining betob a’zosini parvarish qilish uchun. Akademik ta’til o‘quv yilining har qanday qismida, qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddatda beriladi. Bunda, qayd etilgan muddatlardan biri talabaning arizasiga muvofiq oliy ta’lim muassasasi rektori (direktori) tomonidan belgilanadi. Arizaga akademik ta’til olish uchun sabab bo‘lgan holatni asoslovchi hujjat (talabani harbiy xizmatga chaqirish haqidagi chaqiruv qog‘ozi yoki talaba doimiy tibbiy nazoratda turgan tibbiyot muassasasi xulosasi yoxud oilasining betob a’zosi doimiy tibbiy nazoratda turgan tibbiyot muassasasi xulosasi) ilova qilinadi. Murojaat bir haftalik muddatda ko‘rib chiqilib, ta’til berish OTM rektori (direktori)ning buyrug‘i bilan rasmiylashtiriladi. Unda akademik ta’tilning boshlanish va tugash sanasi ko‘rsatiladi. Talabaga akademik taʼtil berilishi uni oliy taʼlim muassasasidan chetlashtirish deb hisoblanmaydi. Shuningdek, talabalarga akademik taʼtil davrida stipendiyalar toʻlanmaydi. Akademik taʼtildan belgilangan muddatda qaytgan talabalarga ilgari oʻzlashtirilgan fanlarni qayta oʻzlashtirish majburiyati yuklatilmaydi.

25.6.2024 11452

Hamster Kombat o‘yini O‘zbekistonda qonuniymi?

Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA) Telegramdagi “Hamster Kombat” o‘yini bilan bog‘liq tez-tez beriladigan savollarga javoblarni e’lon qildi.  Istiqbolli loyihalar milliy agentligiga “Hamster Kombat” o‘yini bilan bog‘liq ko‘plab savollar kelib tushmoqda. Xususan, o‘zbekistonliklar bunday o‘yin hisob birliklarini qonuniy ravishda xarid qilishlari yoki sotishlari mumkinmi, O‘zbekistonda “Play-to-earn” tamoyili bo‘yicha tashkil etilgan o‘yinlar faoliyati qonuniymi, “Hamster Kombat” o‘yinida to‘plangan hisob birliklari kripto-aktiv sanaladimi va hokazo. Quyida eng ko‘p beriladigan savollarga javoblar keltirilgan. “Hamster Kombat” – Play-to-earn toifasidagi o‘yinmi? Play-to-earn - o‘yin orqali real pul yoki boshqa qimmatli mukofotlarni olish mumkin o‘yin turi. “Hamster Kombat” o‘yini mazkur toifadagi o‘yinlar qatoriga kirmaydi, chunki o‘yinda to‘plangan tangalar (hisob birliklari) utilitar kripto-aktivlardan farqli o‘laroq, ta’minlanmagan va real foyda keltirmaydi. “Hamster Kombat” o‘yinida to‘plangan hisob birliklari kripto-aktiv sanaladimi? O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga ko‘ra kripto-aktiv bu – ma’lumotlarning taqsimlangan reyestri (blokcheyn) dagi raqamli yozuvlar yig‘indisi bo‘lgan, qiymati va egasiga ega mulkiy huquq. “Hamster Kombat” o‘yinida to‘plangan xisob birliklari yuqoridagi ta’rifga mos kelmaydi va blokcheynga ega emas. Shunga ko‘ra, mazkur birliklar kripto-aktiv emas. Biroq, kelajakda “Hamster Kombat” dagi tangalar blokcheynga o‘tishi va shu bilan kripto-aktivga aylanishi mumkinligi inkor etilmaydi. Keyinchalik, kripto-aktivni tarqatish maqsadida u kripto-platformalarda listingdan o‘tkazilishi mumkin. Biroq, bunday kripto-aktivlar aks hollarda foydali funksionallikning yo‘qligi sababli ro‘yxatga olinganidan keyin qisqa vaqt ichida qadrsizlanadi. “Hamster Kombat” o‘yinida to‘plangan hisob birliklarini ular kripto-platformalarda ro‘yxatga olinganidan keyin xarid qilish yoki sotish qonuniy bo‘ladimi? “Hamster Kombat” o‘yinida to‘plangan hisob birliklari kripto-aktiv deb tan olinsa, ularni faqat kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi milliy xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar orqali xarid qilish yoki sotish mumkin bo‘ladi. Bunda ular kripto-birja kotirovkalash varag‘i yoki  kripto-do‘konning savdo savatiga kiritilgan bo‘lishi zarur. “Hamster Kombat” o‘yinining O‘zbekistondagi faoliyati Agentlik tomonidan tartibga solinadigan sohalarga kiradimi? “Hamster Kombat” o‘yinining hisob birliklari blokcheynga ega bo‘lmagunicha, ularning aylanmasini tartibga solish Agentlik vakolatiga kirmaydi.

11.6.2024 11046

Ishxonangiz sizga qaysi holatlarda moddiy yordam ajratishi mumkin?

Ish beruvchi xodimlarga moddiy yordam ko‘rsatish tartibi va holatlarini mustaqil belgilaydi. Unga ko‘ra, quyidagi holatlarda norma va talablardan tashqari xodimga moddiy yordam ajratish mumkin: xodimning nikoh qurishi; xodim oilasida bola tug‘ilishi; xodimni yoki uning farzandlarini davolash (masalan, dori-darmonlarni sotib olish, pullik tibbiy xizmatlarni olish va boshqalar); xodim oila a’zosining vafoti (masalan, onasi, otasi, turmush o‘rtog‘i); xodimning nafaqaga chiqishi; oziq-ovqat ko‘rinishidagi yordam va boshqalar. Qoida tariqasida, moddiy yordam olish uchun asoslar loqal normativ hujjatlarda jamoa kelishuvi yoki jamoa shartnomasida belgilanadi. Unda qanday hujjatlar taqdim etilishi kerakligi, moddiy yordam miqdori, to’lov shartlari va boshqa shartlar ko’rsatiladi.Jamoa shartnomasida moddiy yordam to’lashning aniq miqdori yoki muayyan holatdan kelib chiqib belgilanishi mumkin. Agar moddiy yordam ko’rsatish shartlari belgilanmagan bo’lsa, tashkilot rahbari xodimning iltimosiga binoan to’lovlarni mustaqil ravishda hal qilishi mumkin.Moddiy yordam olish uchun xodim boshli nomiga asoslantirilgan ariza yozishi kerak. Ish beruvchi bu masalani ko’rib chiqadi va ijobiy natija boʻlsa, buyruq chiqaradi.

6.6.2024 10735

Qachon mikroqarz olmaslik kerak?

Mikroqarz qanday holatlarda sizga foyda emas, zarar keltirishini bilasizmi? Keling, bugun shunday holatlarni ko‘rib chiqamiz. Avvalgi kreditni yopish uchun Ba’zida olingan kreditni to‘lashda qiyinchiliklarga duch kelishingiz mumkin. Bunday vaziyatdan esa yana yangi mikroqarz olish orqali chiqib ketish oson yo‘ldek ko‘rinadi. Aslida, bu noto‘g‘ri qaror, faqatgina qarz yukining oshishiga olib keladi. Sizning holatingiz esa yaxshilanmay, bir kreditingiz ikkita bo‘ladi. Tabiiy-ki, ularning har biri har qanday holatda ham bankka qaytarilishi kerak. Boshqalar uchun Ba’zida qarindoshlar yoki do‘stlaringiz kredit olib berishingizni so‘rashadi, chunki negadir bank ularga kredit ajratishni rad etadi. Bu juda noqulay holat, lekin har kim bunday vaziyatda nima qilish kerakligini o‘zi hal qilishi kerak. O‘z nomingizga kredit olib, uni boshqa odamga berib yuborsangiz, oxir-oqibat qarzni o‘zingiz qaytarishga majbur bo‘lishingiz mumkin. Kredit tizimini bilmasdan turib... Kredit pulni ma’lum vaqt davomida foizlar bilan bankka qaytarish kerakligini nazarda tutadi. Ammo foizlar qanday hisoblanishini, to‘lovlarni qachon amalga oshirishni va kredit bo‘yicha qanday ortiqcha to‘lovlar vujudga kelishini hamma ham tushunmaydi. Mikroqarz uchun bankka murojaat qilishdan oldin, hisoblangan foizlar asosida har oy kredit uchun qancha to‘lashingiz zarurligini tushunishingiz kerak. Kreditni o‘z vaqtida to‘liq to‘lash muhimligini hamma ham anglamaydi. Kredit bu, birinchi navbatda, mas’uliyatdir.