12.3.2026 563

VENOM FENOMENI: OMMAVIY MADANIYAT QAHRAMONI YOKI MAFKURAVIY XAVF?

XXI asrda ommaviy madaniyat global ijtimoiy hodisaga aylanib, inson ongi, dunyoqarashi va qadriyatlar tizimiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Raqamli texnologiyalar, kinoindustriya, komikslar va internet platformalari orqali yaratilayotgan obrazlar ayniqsa yosh avlod tafakkurini shakllantirishda muhim o‘rin tutmoqda. Bugungi kunda bola va o‘smirlar o‘z ideallarini ko‘p hollarda oila yoki maktabdan emas, balki ekran orqali namoyon bo‘layotgan qahramonlar timsolida topmoqdalar. Shu jihatdan superqahramonlar fenomeni nafaqat madaniy, balki ma’naviy va tarbiyaviy masala sifatida ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ana shunday keng ommalashgan obrazlardan biri - Venomdir. Marvel qahramoni nomi ham aynan inglizcha “venom” (zahar) so‘zidan olingan bo‘lib, uning tabiati va obrazi ramziy jihatdan “zararli kuch” yoki “ichkiy og‘u” ma’nosini anglatadi. U Marvel komikslari asosida yaratilgan fantastik qahramon bo‘lib, inson tanasiga “simbiot” deb ataluvchi o‘zga sayyora jonzotining birikishi natijasida vujudga keladi. Vyenom oddiy ijobiy qahramon emas, u bir vaqtning o‘zida ham himoyachi, ham buzg‘unchi kuch sifatida namoyon bo‘ladi. Uning tabiati inson va begona biologik mavjudot uyg‘unligidan tashkil topgan bo‘lib, mazkur ikkilik obrazning ichki ziddiyatlarini belgilab beradi. Shu bois Venom kuch va qudrat ramzi sifatida talqin qilingani holda, ayni paytda qasos, agressiya va ichki qarama-qarshilik timsoli sifatida ham namoyon bo‘ladi. Mazkur obrazning ommalashuvi tasodifiy emas. Zamonaviy kino va media mahsulotlarida “agressiv qahramon” konsepsiyasi keng tarqalmoqda. Ya’ni mutlaq yaxshilik yoki mutlaq yomonlik emas, balki axloqiy jihatdan murakkab, ichki kurashlarga to‘la personajlar markazga chiqmoqda. Bu esa yoshlar ongida qahramonlik, adolat, kuch va javobgarlik kabi tushunchalarning qayta talqin qilinishiga sabab bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan, Venom fenomenini faqat fantastik kino qahramoni sifatida emas, balki ommaviy madaniyat orqali shakllanayotgan ma’naviy ta’sir vositasi sifatida o‘rganish muhimdir. Ayniqsa, oilaviy tarbiya, milliy qadriyatlar va yoshlar psixologiyasi nuqtai nazaridan ushbu obrazning ta’sirini tahlil qilish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada Venom fenomeni ommaviy madaniyat hodisasi sifatida tahlil qilinib, uning inson ongiga ta’siri, axloqiy-tarbiyaviy jihatlari hamda oila va farzand tarbiyasiga ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ijobiy va salbiy ta’sirlari ilmiy-analitik yondashuv asosida yoritiladi. Venomning ommaviy madaniyatdagi o‘rni So‘nggi o‘n yillikda Venom obrazi global ommaviy madaniyatning faol elementlaridan biriga aylandi. Marvel kinoindustriyasi tomonidan yaratilgan filmlar va komikslar orqali ushbu qahramon nafaqat ko‘ngilochar mahsulot sifatida, balki muayyan madaniy fenomen sifatida ham shakllandi. Kassa tushumlari yuqori bo‘lgan filmlar, millionlab nusxada tarqalgan komikslar va raqamli platformalardagi keng auditoriya Venomning ommalashuv darajasini yaqqol namoyon etadi. Birinchidan, Venom yoshlar orasida mashhur brendga aylandi. Uning qora rangli, o‘tkir tishli va qo‘rqinchli tashqi ko‘rinishi zamonaviy “agressiv estetika”ga qiziquvchi o‘smirlar uchun jozibador obraz sifatida qabul qilinmoqda. Masalan, maktab yoshidagi bolalar va o‘smirlar orasida Venom tasviri tushirilgan futbolka, sumka, telefon g‘ilofi va aksessuarlar keng tarqalgan. Bu holat qahramonning kino doirasidan chiqib, kundalik hayot madaniyatiga singib borayotganini ko‘rsatadi. Ikkinchidan, Venom obrazi tijoriy mahsulotlarda faol qo‘llanilmoqda. O‘yinchoqlar, kompyuter o‘yinlari, plakatlar, kolleksion buyumlar va reklama mahsulotlari orqali u bozor iqtisodiyotining bir qismiga aylangan. Masalan, bolalar uchun mo‘ljallangan ayrim o‘yinchoqlar va mobil o‘yinlarda Venom personaji markaziy qahramon sifatida ishtirok etadi. Bu esa obrazning bolalar psixologiyasiga erta yoshdan kirib borishiga sharoit yaratadi. Uchinchidan, Venom “agressiv qahramon” (anti-hero) konsepsiyasini ommalashtirmoqda. An’anaviy superqahramonlar (masalan, mutlaq yaxshilik timsoli bo‘lgan obrazlar)dan farqli ravishda, Venom axloqiy jihatdan murakkab va ziddiyatli xarakterga ega. U adolat o‘rnatishni maqsad qilsa-da, bunga agressiya va zo‘ravonlik orqali erishadi. Masalan, film syujetlarida u jinoyatchilarni shafqatsiz tarzda yo‘q qiladi, bu esa “kuch orqali adolat” g‘oyasini ilgari suradi. Bunday yondashuv yoshlar ongida kuch va zo‘ravonlikni qahramonlik bilan bog‘lash ehtimolini oshiradi. Shu jihatdan qaraganda, Venom obrazi oddiy kino qahramoni emas, balki ommaviy madaniyat orqali muayyan estetik va axloqiy g‘oyalarni tarqatuvchi vositaga aylangan. Uning keng tarqalishi yoshlar ongiga agressiv kuch, ichki ziddiyat va qorong‘u estetikani jozibador shaklda taqdim etmoqda. Demak, mazkur fenomenni faqat ko‘ngilochar industriya mahsuli sifatida emas, balki ijtimoiy-psixologik ta’sirga ega madaniy hodisa sifatida baholash maqsadga muvofiqdir. Insoniyatga ta’siri: ijobiy jihatlar Venom obrazi ko‘pincha agressiv va zo‘rovonlik qahramon sifatida talqin qilinsa-da, uning inson ongi va ma’naviyatiga ta’sir qilishda ayrim ijobiy jihatlari ham mavjud. Bu jihatlar asosan shaxsiy rivojlanish, axloqiy tushunchalar va murakkab qahramonlik obrazi orqali namoyon bo‘ladi. Ichki kurash g‘oyasi. Venom obrazi insonning ichki qarama-qarshiliklarini ko‘rsatadi. U kishining o‘z salbiy va konstruktiv bo‘lmagan xislatlari bilan qanday kurashishi, ularni boshqarish va ijobiy yo‘nalishda qo‘llash mumkinligini ramz sifatida namoyon qiladi. Masalan, Venom filmlarida asosiy qahramon Eddi Brok o‘z agressiyasi va “simbiot” bilan bog‘liq ichki qarama-qarshiliklarini nazorat qilishga harakat qiladi. Bu yoshlar uchun inson hayotida o‘z his-tuyg‘ulari va ichki xislatlarini tushunish va boshqarish muhimligini ko‘rsatadi. Javobgarlik mavzusi. Venom kuchli, ko‘p vaqtlarda yengilmas qudratli qahramon sifatida tasvirlanadi. Bu esa kuch va imkoniyatlar faqat inson uchun emas, balki mas’uliyat bilan ham bog‘liq ekanini anglatadi. Masalan, film syujetlarida Eddi Brokning Venom bilan birgalikdagi harakatlari ko‘pincha aholini himoya qilish, badal to‘lash va adolatni tiklashga qaratilgan. Shu tariqa, yoshlar ongida qudrat va imkoniyatlar faqat shaxsiy manfaat uchun emas, ijtimoiy javobgarlik uchun ham qo‘llanilishi kerakligi tushuntiriladi. Qahramonlikning yangi shakli. Venom an’anaviy “ideal” qahramon - mutlaq yaxshilik va poklik timsoli emas. U murakkab, ayrim holatlarda etik jihatdan ziddiyatli xarakterga ega. Bu obraz yoshlar uchun qahramonlikning yangi shaklini namoyon etadi - qahramon faqat yuksak axloqiy qadriyatlarni qo‘llamaydi, balki ichki qiyinchiliklar va qarama-qarshiliklar bilan kurashish orqali ham o‘z qadriyatlarini namoyon qiladi. Masalan, Venom va Eddi Brokning bir vaqtda hayotiy va “agressiv” yo‘nalishda harakatlari, qahramonlik tushunchasini kengaytiradi. Biroq, bu ijobiy xususiyatlar ko‘p hollarda yoshlar tomonidan to‘liq anglanmaydi. Ular ko‘pincha tashqi ko‘rinish - qudrat, qo‘rqinchlilik va agressiya orqali qabul qilinadi. Masalan, bolalar va o‘smirlar Venomni “kuchli va qo‘rqinchli qahramon” sifatida ko‘p vaqt sarmoya qiladi, ammo ichki kurash, mas’uliyat va qahramonlikning murakkab jihatlari ular uchun nazarda tutilishi kam. Shu tariqa, Venom obrazi inson ongida ijobiy ta’sir qiladigan qator jihatlarga ega: ichki kurash g‘oyasi, qudrat va mas’uliyatni bog‘lash, qahramonlikning yangi shaklini ko‘rsatish. Ammo bu ta’sirni to‘liq anglash va ma’naviy rivojlanish uchun o‘quvchi va yoshlar uchun mukammal tahlil va tushuntirish zarur. Ushbu fenomen ommaviy madaniyat orqali o‘z ta’sirini ko‘rsatsa-da, tarbiya va ma’naviy bilim bilan qo‘llab-quvvatlanganda samarasi oshadi. Oila va farzand tarbiyasi nuqtai nazaridan tahlillar Venom obrazi ommaviy madaniyatda qudrat, agressiya va “antiqahramon” sifatida namoyon qilinadi. Bu ko‘pincha qiziqarli va dramatik bo‘lsa-da, oila va farzand tarbiyasi nuqtai nazaridan ayrim xavf va salbiy ta’sirlarni ham olib kelishi mumkin. Agressiyaning estetikalashuvi. Venom obrazi zo‘ravonlikni va agressiyani estetik, dramatik va qudrat ramzi sifatida taqdim etadi. Kino va komikslarda u qudratli, qo‘rqinchli va hamisha muvaffaqiyatli qahramon sifatida ko‘rsatiladi. Bu jarayon bolalar ongida noto‘g‘ri xulq-atvor tushunchalarini shakllantirishi mumkin. Masalan: Kuch - qo‘rqinchlilik: Venomning fizik kuch va agressiv harakatlari ko‘pincha qahramonlik sifatida ko‘rsatiladi. Bolalar buni “juda kuchli odam hamisha boshqalardan ustun” degan noto‘g‘ri tushuncha bilan bog‘laydi. Misol uchun, “Venom” (2018) filmda Venom qahramonlar va dushmanlar bilan kurashda jismoniy qudratini namoyish etadi, bu sahna ko‘rinishi bolalarda kuch va qo‘rqinchlilikning bir-biri bilan bog‘liqligi tushunchasini shakllantirishi mumkin. Ustunlik - zo‘ravonlik: Agressiya va zo‘ravonlik orqali g‘oliblikni ta’minlash tushunchasi paydo bo‘lishi mumkin. Masalan, komikslarda Venom dushmanlarini ko‘pincha qo‘rqinch va kuch bilan ta’qiqlaydi. Bu, agar bolalar bu sahna ko‘rinishlarni tahlil qilmasdan qabul qilsa, noto‘g‘ri qudrat tushunchasiga olib kelishi mumkin. Javobgarlik va ichki kurash. Shu bilan birga, Venom obrazida ijobiy masalalar ham bor. U insonning ichki qarama-qarshiligi va javobgarlik mavzusini ko‘rsatadi: “Venom: Let There Be Carnage” (2021) filmda Venom simbiot va Eddi Brok o‘rtasidagi ichki qarama-qarshilik tasvirlanadi. Bu bolalarga o‘z ichki hissiyotlari va salbiy e’tiborlari bilan kurashish g‘oyasini tushuntirish imkonini beradi. Qisqacha mazmuni, filmda Venom simbiot va insonlik uyg‘unligi orqali zo‘ravonlik va adolat orasidagi murakkab munosabatni ko‘rsatadi. U asosiy dushman Kleytus Kessidi (Carnage) bilan to‘qnashadi, bu esa jahon va shaxsiy hayotda xaos va tahdidlarni keltirib chiqaradi. Film orqali yoshlar orasidagi qahramonlik, ichki qarama-qarshilik va axloqiy qarorlarni qabul qilish masalalari vizual va emosional shaklda namoyon etiladi. Komiks(bu rasmlar va matnlar orqali hikoya yoki ma’lumotni vizual shaklda yetkazuvchi badiiy yoki publisistik asar)larda Venom ko‘pincha o‘z qudratidan foydalanishda mas’uliyatni his etadi, ya’ni kuch faqat o‘z manfaati uchun emas, adolat va boshqalarni himoya qilish uchun ham qo‘llanishi lozimligini ko‘rsatadi. Ota-onalar bolalar bilan Venom filmlari va komikslari bo‘yicha suhbat olib borishlari, uning agressiv harakatlari bilan haqiqiy qahramonlik va mas’uliyatni ajratib berishlari lozim. Masalan: Darajasi yuqori sahna - Venom boshqa shaxslarni qutqarish uchun dushman bilan kurashadi. Bolalarga bu erkaklik va qahramonlikning nafaqat fizik kuchda, balki boshqalarni himoya qilishda ham namoyon bo‘lishi haqida tushuntirish mumkin. Kino va komikslarda Venomning qobiliyatlarini qudrat va qo‘rqinchlilik bilan namoyon qilsa-da, ota-ona orqali tushuntirish mumkinki, haqiqiy qahramonlik - mas’uliyat va axloqiy qarorlar orqali ham namoyon etiladi. Venom obrazi oila va farzand tarbiyasida ham ijobiy, ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Agressiya va qudrat estetikasi noto‘g‘ri tushunchalarni shakllantirishi mumkin bo‘lsa-da, ota-ona va pedagoglar orqali muvaffaqiyatli tarbiya va muhokama jarayonida bu ta’sir ijobiy qirraga ega bo‘ladi. Bolalar uchun qahramonlik nafaqat fizik kuch va qo‘rqinchlilikda, balki mas’uliyat, adolat va ichki kurashda ham namoyon etilishi lozimligi ta’kidlanadi. Milliy qadriyatlar bilan ziddiyat. O‘zbek oilaviy tarbiyasida asosiy o‘rinni mehr-muhabbat, hurmat, sabr va bag‘rikenglik kabi ma’naviy fazilatlar egallaydi. Bolalarning axloqiy va ma’naviy rivojlanishi ko‘pincha ushbu qadriyatlar asosida tarbiyalanadi, ya’ni ota-onaning samimiy muhabbati, ustozlar va jamoatchilik namunasi bolada mehr va hurmat hissini shakllantiradi. Venom obrazi esa turli holatlarda qasos olish, g‘azab va ichki nafrat orqali harakat qiladi. Masalan: “Venom” (2018) filmida Venom o‘z qudratini dushmanlariga qarshi qo‘llab, qasos olish orqali o‘z maqsadini amalga oshiradi. Bu bolalarda noto‘g‘ri tushuncha - “qudrat va qasos bilan maqsadga erishish mumkin”ligini shakllantirishi mumkin. Shuningdek, “Venom: Let There Be Carnage” (“Venom: Qirg‘in boshlansin”) (2021) filmida Venom va Kernedj orasidagi ziddiyatda g‘azab va nafrat asosiy qudrat manbai sifatida ko‘rsatiladi. Bu sahna ko‘rinishi bolalarda ichki nafrat orqali harakat qilish ma’qulligini tushuntirishi mumkin. Komikslarda Venomning simbiot (bu biologiyadagi termin bo‘lib, ikki turdagi jonzot yoki organizmning bir-biri bilan yaqin va ko‘pincha foyda oladigan hamkorlikda yashashini anglatadi) bilan bog‘liq ichki qarama-qarshiligi ham shunday axloqiy signal beradi, ya’ni harakatlari doimiy ravishda axloqiy nuqtai nazardan baholanmaydi. Shu bois, Venom obrazi o‘zbek oilaviy qadriyatlari - mehr, sabr va bag‘rikenglik - bilan to‘qnashadi. Bu ikki tomon orasida ma’naviy ziddiyat yuzaga kelishi mumkin, ayniqsa bolalar va yoshlar uchun. Agar oilada bola faqat Venomning qudrat va zo‘ravonlikka asoslangan harakatlarini ko‘rsa, u holda milliy qadriyatlarni qabul qilish va ular asosida harakat qilish qobiliyati susayishi ehtimoli bor. Demak bu jarayonda, ya’ni Venom filmlari va komikslaridan keyin “Venom qanday harakat qildi, bu harakat milliy qadriyatlarimizga to‘g‘rimi yoki noto‘g‘rimi?” degan ma’noda bolalar bilan suhbat olib borish lozim. Axloqiy ziddiyatlarni kundalik misollar bilan qiyoslash kerak, masalan, buning uchun oiladagi mehr-muhabbat va sabr orqali muammolarni hal qilish, olalarni qasos va g‘azab orqali qaror qabul qilish o‘rniga sabr va bag‘rikenglikka asoslangan qarorlarni ko‘rsatuvchi amaliy mashg‘ulotlar bilan tanishtirish yo‘llarini qidirish va ularni tushuntirish lozim. Shunday qilib, Venom obrazini tahlil qilish orqali ota-onalar va pedagoglar bolalarda milliy qadriyatlar asosidagi ma’naviy tarbiyani mustahkamlay oladi va ommaviy madaniyatdagi zo‘ravonlik va agressiya elementlarini tanqidiy nuqtai nazardan baholashni o‘rgatadi. Identifikatsiya muammosi. Yoshlar psixologiyasida identifikatsiya jarayoni - shaxsning o‘zini turli modellar, obrazlar va qahramonlar orqali tasavvur qilish, o‘z xarakterini shakllantirish jarayoni muhim o‘rin tutadi. Bu jarayonda yoshlar ko‘pincha ommaviy madaniyatdagi qahramonlar, kino va videoo‘yinlardek mashhur obrazlarni o‘zlariga namuna qilib oladi. Agar shaxsiy identifikatsiya uchun tanlangan obraz agressiv yoki zo‘ravonlikka asoslangan bo‘lsa, bu bolalar va yoshlar ongida qator muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Yoshlar ongi va shaxsiy rivojlanishi jarayonida identifikatsiya - o‘zini kim bilan qiyoslash va kimga o‘xshashni istash jarayoni - muhim ahamiyat kasb etadi. Agar bu jarayonda tanlangan obrazlar agressiv, qudratga asoslangan yoki noto‘g‘ri axloqiy yo‘nalishda bo‘lsa, bu bolalar va yoshlar psixikasida bir qator muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu ta’sirlar asosan oilaviy muhit va maktab tarbiyasida o‘zini ko‘rsatadi. Shaxsiy ahamiyat va ongda noto‘g‘ri modellar shakllanishi - yoshlar o‘zini qudrat va zo‘ravonlik orqali namoyon bo‘ladigan qahramonlar bilan qiyoslaydi. Masalan, Venom obrazida ko‘rsatilgan kuch va qo‘rqinchlilik oyoq osti qilinadigan qadriyatlar sifatida talqin qilinishi mumkin. Bu holatda bola qudrat va tahdid orqali muammoni hal qilish - to‘g‘ri va maqbul yo‘l deb hisoblay boshlaydi, bu esa real hayotda noto‘g‘ri munosabatlarga olib kelishi mumkin. Axloqiy chegaralarning aniq bo‘lmasligi - Venomning harakatlari ko‘pincha qudrat va qasosga asoslangan bo‘lib, u “yaxshimi yoki yomonmi?” degan axloqiy savolga aniq javob bermaydi. Yoshlar uchun bu chegaralarning mutlaq aniqlanmagani demakdir. Ular uchun qahramonning agressiv harakatlari va munosabatlari noto‘g‘ri axloq modellari sifatida qabul qilinadi, bu esa axloqiy ong va qaror qabul qilish jarayonida qiyinchiliklar tug‘diradi. Ma’naviy ziddiyatlar va milliy qadriyatlardan chalg‘ish - o‘zbek oilaviy tarbiyasida asosiy qadriyatlar - mehr-muhabbat, bag‘rikenglik, sabr va odob-axloqdir. Venom obrazi esa ko‘proq qasos, g‘azab va ichki nafrat orqali harakat qiladi. Shu bois, yoshlar uchun bunday obrazlar milliy va oilaviy qadriyatlar bilan ziddiyat yuzaga kelishi mumkin. Natijada bolada ichki qarama-qarshilik, xulosalar va axloqiy me’yorlarni aniqlashda qiyinchiliklar paydo bo‘ladi. Zo‘ravonlikni normallashtirish - Venom obrazi ko‘p hollarda zo‘ravonlik orqali maqsadga erishadi. Masalan, filmlarda u dushmanlarning harakatlarini qasos va qo‘rqinch bilan qaytarib, “kuch - bu natija” degan noto‘g‘ri xabarni yoshlar ongiga uzatadi. Bu ko‘pincha bolalarda va o‘smirlarda zo‘ravonlikni muqarrar va ma’qul amal sifatida qabul qilishga olib kelishi mumkin. Misol: “Venom: Let There Be Carnage” filmda Venom Kernedjga qarshi kurashadi. Bu kurash ko‘pincha qudrat va agressiya namoyon etilishi bilan bog‘lanadi va yoshlar uchun qudratni zo‘ravonlik bilan uyg‘unlashtirish tushunchasini shakllantirishi mumkin. Qo‘rqinchli estetikani romantiklashtirish - Venomning qorong‘u va qo‘rqinchli ko‘rinishi film va komikslarda estetik jihatdan jozibadorligini oshiradi. Bu holat bolalar va yoshlar uchun qudrat va qo‘rqinchlilikni “ijobiy va jozibali” his qilishga olib kelishi mumkin. Misol: Filmlarda Venomning qora tana teksturasi va ko‘zlarining yonish effekti ko‘p marotaba vizual ta’sir sifatida namoyon etiladi. Bu orqali u qudratli va “maxfiy” qahramon sifatida qabul qilinishi mumkin. Bolalar psixologiyasiga salbiy ta’sir - agressiv va qudratli obrazlar bolalarda identifikatsiya muammosiga olib keladi. Ular o‘zini shu qahramon bilan qiyoslab, noto‘g‘ri axloqiy va ijtimoiy modellar qabul qilishi mumkin. Bundan tashqari, emosional nazorat va stress bilan kurashish qobiliyati zaiflashishi ehtimoli ham mavjud. Misol: Komikslarda Venomning salbiy harakatlari yoshlar uchun “agressiya muvaffaqiyat kaliti” degan noto‘g‘ri signal beradi. Mafkuraviy ta’sir - global ommaviy madaniyat orqali milliy ma’naviy makonga ta’sir qilishda Venom kabi qahramonlar muhim o‘rin egallaydi. Bunday obrazlar yoshlarga xalqaro komiks va filmlardagi agressiv hamda qarama-qarshi qahramonlik modellarini mahalliy oilaviy qadriyatlar bilan to‘liq taqqoslamay qabul qilish ehtimoli yuqori bo‘lib, natijada milliy ma’naviy muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Misol uchun Yaponiya, AQSH va Yevropa tomonlarida Venomga oid videoo‘yinlar va multimedia mahsulotlari bolalar va o‘smirlar uchun ommaviy vosita sifatida xizmat qiladi. Bu orqali global ommaviy madaniyatning agressiv elementlari milliy oilaviy qadriyatlarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Identifikatsiya jarayonida agressiv va qudratga asoslangan obrazlarni tanlash yoshlar ongida salbiy oqibatlar tug‘dirishi mumkin, ya’ni noto‘g‘ri shaxsiy modellar, axloqiy chegaralarning aniq bo‘lmasligi va milliy qadriyatlardan chalg‘ish. Venom kabi qudratli va agressiv qahramonlar orqali olinadigan noto‘g‘ri identifikatsiya bolalarning oilaviy qadriyatlarga mos tarbiya olishida to‘siq bo‘lishi ehtimoli yuqori. Shu bois ota-onalar va pedagoglar filmlar va komikslarni yoshlar bilan muhokama qilib, ularning ma’naviy ma’nosi, axloqiy oqibatlari va real hayotdagi ahamiyati haqida tushuntirish va fikr almashish ishlarini muntazam olib borishi zarur. Muammolarni hal etish yo‘llari bo‘yicha bir qancha takliflarni ham keltirish mumkin. Media savodxonlikni oshirish - bolalar va yoshlar ommaviy madaniyat vositalari, ayniqsa filmlar va komikslar orqali turli obrazlar bilan tanishadi. Venom kabi agressiv qahramonlar mazmunini faqat tashqi ko‘rinish orqali qabul qilish salbiy natija berishi mumkin. Shu bois ota-onalar va o‘qituvchilar media savodxonlikni kuchaytirishi, film va komikslardagi syujet va obrazlarni tahlil qilishda yordam berishi kerak. Muqobil milliy qahramonlar obrazini yaratish - yoshlar uchun milliy qadriyatlarga mos, zamonaviy va jozibador qahramonlar taklif etish lozim. Bu nafaqat madaniy barqarorlikni saqlash, balki oilaviy va milliy tarbiyani kuchaytirishga xizmat qiladi. Misol uchun, o‘zbek animatsiyalari yoki multfilmlarida buyuk o‘zbek olimlari, qahramon ayollar va milliy dostonlar asosidagi obrazlar yanada ko‘paytirilib, ularning qadriyatlari Venom kabi agressiv personajlarga qaraganda bolalar ongiga ijobiy ta’sir qiladi. Nazorat emas, tushuntirish - qat’iy taqiqlar ko‘p hollarda yoshlarda norozilik va qiziqishni oshiradi. Eng samarali yondashuv - tahlil va izoh berish. Bolalarga filmlar mazmunining ijobiy va salbiy jihatlari haqida tushuntirish, ularning o‘z fikrini bildirishiga imkon yaratish. Misol uchun, Venom filmlaridan keyin boladan so‘rash mumkin: “Venom qanday jihatlari sizni qiziqtirdi? Uning harakatlari haqiqiy hayotda to‘g‘rimi?” Shu tariqa bolada tanqidiy fikrlash va axloqiy baholash qobiliyati rivojlanadi. Oilaviy muloqotni kuchaytirish - film yoki komiksni tomosha qilishdan so‘ng oilaviy muhokamalar tashkil etish zarur. Bu nafaqat film mazmunini tushunishga yordam beradi, balki oilaviy qadriyatlar va tarbiyani mustahkamlaydi. Misol uchun, Venom filmidan so‘ng ota-ona va bola birgalikda Venomning ichki qarama-qarshiliklarini tahlil qilishi, “qaysi harakatlar ma’qul, qaysilar noto‘g‘ri?” deb baholashi mumkin. Bu amaliyot bolada axloqiy baholash va sabr, hurmat kabi qadriyatlarning shakllanishiga xizmat qiladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib, xulosa sifatida keltirish mumkinki, Venom - bu shunchaki kino qahramoni emas. U ommaviy madaniyatdagi fenomen sifatida yoshlar ongiga qanday ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi. Unda muayyan ijobiy g‘oyalar, masalan, ichki kurash, mas’uliyat va qahramonlik xususiyatlari mavjud bo‘lsa-da, agressiv va axloqiy noaniq tabiati oilaviy tarbiya jarayonida ehtiyotkorlik bilan yondashishni talab qiladi. Shuning uchun asosiy vazifa - ta’qiqlash emas, balki anglash, tahlil qilish va sog‘lom ma’naviy immunitetni shakllantirishdir. Ota-onalar, pedagoglar va psixologlar media savodxonlikni oshirish, milliy qahramonlar orqali muqobil modellar yaratish va oilaviy muloqot orqali yoshlarning axloqiy va ma’naviy rivojlanishini ta’minlashi lozim.    

26.2.2026 981

“Aqlvoy"dagi soch bo‘yog‘i, “Bolajon”da parashok...

Reklama hayotimizning ajralmas qismiga aylanib ulgurgan. Qayerga qaramaylik, nimani ochmaylik ko‘zimiz birinchi reklamaga tushadi. Reklama telekanalning mablag‘ manbayi, uning ko‘pligi ham tabiiy, deyish mumkin. Kattalar ko‘radigan telekanallardagi reklamalar oddiy hol bo‘lishi mumkin. Ammo bolalar telekanalida daromad uchun istalgan narsani reklama qilish qanchalik to‘g‘ri yoki mumkin? Hozirgi kunda O‘zbekistonda bolalar uchun mo‘ljallangan 2 ta telekanal bor: “Bolajon” va “Aqlvoy”. Ana shu telekanallarda ham bolalarga aloqasi bo‘lmagan turli reklamalar qo‘yilmoqda. Bu haqda jamoatchilik fikri ham yakdil. – Bolalar telekanallariga “parashok” reklamalari umuman kerak emas. Shundoq ham reklama to‘lib yotibdi. 45 daqiqali ko‘rsatuv ko‘raman desangiz, 10 daqiqa reklama bo‘ladi. O‘zim 30 yillik tarbiyachiman. Pedagogik tajribamdan kelib chiqib aytamanki, bolalar telekanallarida ularning yoshiga mos mahsulot reklamalari berilishi kerak, – deydi pedagog Shahnoza Umarova. – Bolam “Aqlvoy” va “Bolajon” kanallarini ko‘radi. Kanal bolalarga umuman aloqasi bo‘lmagan reklamalarni qo‘yadi. Eng kulgilisi, multfilm va ko‘rsatuvlar orasida ayollar uchun mo‘ljallangan soch bo‘yoqlari reklamasi ham efirga ketadi. Menimcha, reklamalarni tartibga solish vaqti keldi, – deydi onalardan biri. Reklama odamlarni ortiqcha xarajat qilishga undaydi, yolg‘on tasavvur uyg‘otadi, ayniqsa, yoshlarning ongiga kuchli ta’sir qiladi. Virtual makonda ham ayni shu muammo. Reklamasiz bepul ilova, sayt yoki platforma topish deyarli imkonsiz. Reklama beruvchilar bolalarga mo‘ljallangan reklamalarga milliardlab dollar sarflaydi. AQShda bolalar reklamalariga sarflagan xarajatlar 2021-yilda 2,9 milliard dollarni tashkil etgan, 2031-yilga borib 21,1 milliard dollarga yetishi tahlil qilinmoqda. Amerika psixologlar assotsiatsiyasi tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra, bolalar reklamaga birinchi marta duch kelishidayoq reklama mazmunini eslab qolishi va mahsulotga bo‘lgan xohishlarini bildirishi mumkin. Dunyoning 30 dan ortiq mamlakati, xususan, Avstraliya, Malayziya, Janubiy Koreya va Yevropaning ko‘plab davlatlarida bolalar uchun mo‘ljallangan reklamalarga cheklovlar o‘rnatilgan. Ijtimoiy tarmoqlarda yoshlarga reklama qilinadigan oziq-ovqat mahsulotlari ularning e’tiborini  tortadigan tarzda tayyorlanadi. Maktab va bog‘chalarda bolalar uchun nosog‘lom ovqatlar, energetiklar, shakar va rang berilgan mahsulotlar sotiladi. Xususan, “Aholi salomatligi – 2030” milliy strategiyasining 2024–2026-yillarga mo‘ljallangan amaliy tadbirlar rejasiga ko‘ra, bolalarga mo‘ljallangan nosog‘lom oziq-ovqat mahsulotlari va ichimliklar, energetiklar, dori vositalari, biologik faol moddalar reklamasiga talab va cheklovlar kuchaytiriladi. – Hozir telekanallarda berilayotgan aksariyat reklamalar biz bilgan mezonlardan ancha olisda. Katta yoshdagi insonlar bunday reklamalar namoyishida boshqa kanalga olishi yoki umuman e’tibor qaratmasligi mumkin, lekin o‘smirlik davrida shaxs xulq-atvorida taqlidga moyillik kuzatiladi. Televizorda bir kunda yigirma martadan oshiqroq energetik yoki gazli ichimlik reklamasini tomosha qilgan o‘smir albatta tatib ko‘rishga intiladi va buni bajaradi ham, – deydi psixolog Nigora G’aniyeva. Reklama bolalarning fikrlashi, xulqi va istaklariga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Ular ko‘pincha reklamadagi narsalarni haqiqat deb qabul qilib, keraksiz narsalarni xohlaydi, noto‘g‘ri ovqatlanish odatlarini shakllantirishi va o‘zini boshqalar bilan solishtirishni boshlashi mumkin. Shu sabab reklamalar ustizdan nazoratni kuchaytirib, reklamalarni bolalarning ta’lim-tarbiyasiga, rivojlanishiga va ularning ongiga ta’sirlarini inobatga olgan holda berish maqsadga muvofiq bo‘ladi.  

14.2.2026 1237

Agar akkauntingizni buzib kirishsa…

Bugun deyarli har bir yoshning hayoti ijtimoiy tarmoqlarsiz tasavvur etilmaydi. Telegram, Instagram, Facebook yoki elektron pochtamiz — bu shunchaki akkaunt emas, balki shaxsiy hayotimiz, yozishmalarimiz, hujjatlarimiz va hatto moliyaviy ma’lumotlarimiz saqlanadigan makondir. Afsuski, so‘nggi yillarda akkauntlarni buzib kirish (xakerlik) holatlari tobora ko‘payib bormoqda. Ko‘pincha bu beparvolik sabab yuz beradi: shubhali havolaga bosish, noma’lum faylni yuklab olish yoki parolni boshqalarga aytib qo‘yish. Natijada esa akkaunt egasi nomidan yolg‘on xabarlar tarqatiladi, tanishlardan pul so‘raladi yoki shaxsiy ma’lumotlar oshkor bo‘lib ketadi. Agar akkauntingiz buzib kirilganini sezsangiz, avvalo vahimaga berilmang. Darhol parolingizni o‘zgartiring, barcha qurilmalardan chiqish (log out from all devices) funksiyasini yoqing va ikki bosqichli himoyani faollashtiring. Agar tiklash imkoni bo‘lmasa, platformaning rasmiy qo‘llab-quvvatlash xizmatiga murojaat qiling. Eng muhimi — tanishlaringizni ogohlantirib, sizning nomingizdan kelayotgan xabarlarga ishonmasliklarini so‘rang. Muhim tavsiyalar: Parolingiz oddiy bo‘lmasin. Tug‘ilgan sana yoki ism-familiya eng xavfli variant. Harflar, raqamlar va belgilar aralashmasidan foydalaning. Bir parol — hamma joyda emas. Har bir tarmoq uchun alohida parol qo‘ying. Shubhali havolalarga bosmang. “Siz yutdingiz”, “Akkauntingiz yopiladi” kabi xabarlar ko‘pincha tuzoq bo‘ladi. Ikki bosqichli himoyani yoqing. Bu sizning akkauntingiz uchun qo‘shimcha qalqondir. Begona qurilmalarda akkauntingizni ochmang. Agar ochgan bo‘lsangiz, albatta chiqib ketishni unutmang. Raqamli dunyoda xavfsizlik — bu ham madaniyat. Har bir yosh o‘z akkauntiga mas’uliyat bilan yondashsa, firibgarlik va xakerlik holatlarining oldini olish mumkin. Unutmang, ogohlik — eng kuchli himoya.  

3.2.2026 1644

Iztirob qo‘rg‘onidagi erkinlik

“Adabiyot hamma vaqt hammasi uchun barobar, u dunyodagi eng demokratik hodisadir” – Ozod Sharafiddinovning bu teran mushohadasi olimning butun umrlik ijodiy va hayotiy aqidasini belgilab beradi. Biz ko‘pincha adabiyotni shunchaki estetik zavq manbayi yoki o‘tmish xotirasi deb bilamiz, ammo Ozod Sharafiddinov uchun u millatning o‘zini-o‘zi anglash laboratoriyasi, inson ruhining eng erkin parvoz maydoni edi. Olimning nazarida, haqiqiy adabiyot hech qanday sun’iy andozalarga sig‘maydi va uni biron-bir mafkuraviy qolipga solishga urinish, eng avvalo, insonning tafakkur huquqiga qilingan tajovuzdir. 1929-yilda tug‘ilib, shafqatsiz tuzumning qatag‘onlari va mafkuraviy tazyiqlari ostida voyaga yetgan yozuvchining qalbi turg‘unlik yillarida ham Cho‘lponlar va Fitratlar sog‘inchi bilan yashirincha ulg‘aydi. Keyinchalik bu sog‘inch nafaqat ilmiy jasoratga, balki o‘zbek tanqidchiligida yangi bir bosqichni shaxsiyat konsepsiyasini, ya’ni insonni ijtimoiy mexanizmning kichik murvati emas, balki betakror koinot sifatida ko‘rish tamoyilini boshlab berdi. Olimning “Zamon. Qalb. Poeziya” asaridan to umrining so‘nggi yillarida bitilgan “Dovondagi o‘ylar” kitobigacha bo‘lgan masofa o‘zbek ruhining turg‘unlikdan hurlikka, mustamlakachilik asoratidan milliy istiqlolga qadar bosib o‘tgan iztirobli va sharafli yo‘lidir. Ozod Sharafiddinovning murabbiylik falsafasi ham o‘ziga xos “Ozodona” talabchanlikka tayanar edi. U shogirdlariga dars berar ekan, “Shoir bo‘lish ixtiyoriy, ammo inson bo‘lish majburiydir”, degan hikmatni ularning shuuriga muhrlashga intilardi. Olim uchun ijodiy iste’doddagi jilolardan ko‘ra insoniy diyonat va intellektual halollik bir necha pog‘ona baland turardi. U kishi og‘ir xastalik tufayli g‘ildirakli aravachaga mixlanib qolgan yillarida ham tushkunlikka tushmadi, aksincha, “Jahon adabiyoti’ jurnalini tashkil etib, shogirdlari oldiga jahon tafakkuri bilan bo‘ylasha oladigan yangi o‘zbek ziyolisi qiyofasini shakllantirish vazifasini qo‘ydi. Ustozning “E’tiqodimni nega o‘zgartirdim?” degan iqrori shunchaki tavba emas, balki bugun zamonaviy ta’lim tizimida suv va havodek zarur bo‘lgan “tanqidiy tafakkur” sabog‘i edi. Olim o‘z xatolarini mardona tan olish orqali haqiqatga eltuvchi yo‘l faqat shaxsiy jasorat va o‘z-o‘zini taftish qilishdan o‘tishini amalda isbotladi. U Uyg‘unning “O‘lsam ayrilmasman quchoqlaringdan...” satrlarini sharhlar ekan, Vatanni geografik tushunchadan yuksaltirib, uni millatning “ma’naviy quchog‘i” - ona tili, adabiyoti va tarixdagi g‘ururi sifatida talqin etdi. Olimning bu yondashuvi bugungi yosh avlod uchun vatanparvarlikning eng samimiy va hayotiy darsligidir. Bugungi raqamli media, ijtimoiy tarmoqlar va cheksiz axborot shovqini hukmron bo‘lgan davrda Ozod Sharafiddinovning publitsistik uslubi biz uchun eng ishonchli ma’naviy kompasdir. Ijtimoiy tarmoqlardagi yuzaki “mashhurlik” va soxta “vatanparvarlik” ko‘paygan bir paytda, olimning “She’r ko‘p, ammo shoir-chi?” maqolasidagi “vijdon uyg‘oqligi” tamoyili har qachongidan ham dolzarbdir. Ustoz bizga so‘zning vaznini, uning ortidagi mas’uliyatni o‘rgatdi. U kishi uchun so‘z shunchaki tovushlar yig‘indisi emas, balki millat taqdiri uchun mas’ul bo‘lgan, jamiyatning ma’naviy jarohatlarini davolashga qodir kuchli qurol edi. Olim shogirdlariga qarata: “Agar yozayotgan so‘zingga o‘zing ishonmasang, uni o‘quvchiga taqdim etishga haqqing yo‘q”, degan qat’iy talabni qo‘yar edi. Bugun nufuzli nashrlar sahifalarida Ozod Sharafiddinov o‘gitlarini eslar ekanmiz, u kishining qoldirgan ma’naviy genetikasi naqadar hayotbaxsh ekanligini anglaymiz. Ustoz vasiyat qilganidek, biz bugun ta’limda adabiyotni shunchaki quruq faktlar to‘plami emas, balki “hayot darsligi”ga aylantirmas ekanmiz, yoshlarimizning ma’naviy ildizlarini global bo‘ronlardan asrab qola olmaymiz. Xulosa qilib aytganda, Ozod Sharafiddinov qoldirgan meros - bu shunchaki ilmiy xulosalar majmuasi emas, balki hur fikrli va mustaqil shaxsni tarbiyalashning mukammal dasturidir. Olim bizni loqaydlik botqog‘idan chiqarib, badiiy did va milliy g‘urur cho‘qqilari sari boshladi. Ustozning “Dovondagi o‘ylar”i bugun har bir o‘zbek o‘qituvchisi va ziyolisining ish stolida turishi, ularni haqiqat va adolat yo‘lida sobit turishga undashi shart. Ozod aka aytganidek, adabiyot o‘zining haqiqiy missiyasini bajarsa, inson ruhini kishanlardan ozod qiladi, millat esa o‘zining mangu hurriyat quchog‘ini topadi. Zero, Ozod Sharafiddinov nomi bilan bog‘liq bo‘lgan bu ma’naviyat parvozi hech qachon to‘xtamaydi, u millatning mangu istiqboli sari yo‘l ko‘rsataveradi.

23.1.2026 1782

Yerga bo‘lgan huquq sud tartibida bekor qilinadi, agar...

Dunyoda oziq-ovqat xavfsizligini hamda dunyo aholisining ekologik toza qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini ta’minlash har qachongidan dolzarb bo‘lib qolmoqda. BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 2050 yilga borib dunyo aholisi 10 mlrd kishiga yetadi. Hozirda dunyodagi mavjud 8 milliardga yaqin aholining qishloq xo‘jaligi hisobiga kun kechirayotgan qismi 2,6 milliard (33 % dan ortiq)ni tashkil etayotgan vaqtda, mavjud qishloq xo‘jaligi yerlarining 52 % kuchli degradatsiyaga uchragan. Bu kabi global masalalar ortidan qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni huquqiy jihatdan muhofaza qilish, qishloq xo‘jaligi yerlarining unumdorligini oshirish, yerdan belgilangan maqsadlarda foydalanishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish zarurati yanada oshadi. Jahonda yuz berayotgan iqlim o‘zgarishi va ekologik tahdidlarning ortib borishi iqtisodiyot, qishloq xo‘jaligi sohasi bilan bir qatorda insoniyatning barqaror kelajagiga ham jiddiy xavf tug‘diradi. Yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan salbiy holatlar ta’sirini kamaytirish maqsadida qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni muhofaza qilish, ulardan oqilona foydalanish, qishloq xo‘jaligi yerlarining yaroqsiz holatga kelishi, yer resurslarining zararlanishi, qishloq xo‘jaligi yerlarining meliorativ holati yomonlashishini yuzaga keltiruvchi omillarni har tomonlama chuqur o‘rganish, yangicha yondashuv va ilmiy-huquqiy yechim asosida samarador chora-tadbirlarni amalga oshirish muhim ahamiyatga ega. Shunga ko‘ra, Respublikamizda agrar sohani har tomonlama rivojlantirishga, qishloq xo‘jaligi yerlarining hosildorligini oshirish va suv resurslaridan samarali foydalanishga qaratilgan keng ko‘lamli huquqiy islohotlar, konseptual ahamiyatga ega bo‘lgan uzoq muddatli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bu bevosita qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarning davlatimiz uchun iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik ahamiyatidan kelib chiqib amalga oshirilmoqda. Qishloq xo‘jaligi yerlarida yetishtirilayotgan mahsulotlar aholi moddiy turmush tarzini yaxshilash, kundalik ehtiyojlarini qondirish bilan birgalikda davlat iqtisodiyotining yuksalishiga zamin bo‘lmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston strategiyasi” nomli asarida “Qishloq xo‘jaligini jadal rivojlantirish”, “Suv resurslari samaradorligini oshirish” ga milliy iqtisodiyotni rivojlantirish omili sifatida urg‘u berilgan bo‘lsa, “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da tuproq unumdorligini oshirish va muhofaza qilish dolzarb vazifa ekanligi belgilandi. Mana shunday chora-tadbirlarni muntazam amalga oshirilishi qishloq xo‘jaligi sub’yektlarining yerga nisbatan munosabatlarni o‘zgartirilishiga, qishloq xo‘jaligi yerlaridan o‘z maqsadida foydalanilishiga, qonun talablariga rioya etmagan yerdan foydalanuvchilarga nisbatan yerga bo‘lgan huquqlarini bekor qilishgacha bo‘lgan choralar qo‘llanilmoqda. Xuddi shunday maqsadda, Toshkent viloyatining Quyichirchiq tumanida fermer xo‘jaliklarining faoliyati tuman ishchi guruhi tomonidan o‘rganilganda ayrim fermer xo‘jaliklarining qishloq xo‘jaligi yerlaridan o‘z maqsadida foydalanilmasdan, boshqa maqsadda foydalanilayotganligi, bog‘ uchun ajratilgan yer maydonlaridagi bog‘ qarovsiz holatdaligi aniqlangan va holat yuzasidan tumandagi yer nazoratiga mas’ul takshilot xodimlari tomonidan dalolatnoma rasmiylashtirilgan va qishloq xo‘jalik sub’yektiga aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan ogohlantirishlar berilgan. Biroq, amalga oshirilgan choralar samarasiz yakunlangach qishloq xo‘jalik sub’yektlariga nisbatan yerga bo‘lgan huquqlarini bekor qilish ya’ni, tuman hokimiyati bilan tuzilgan yer ijara shartnomasini bekor qilish yuzasidan Nurafshon tumanlararo iqtisodiy sudiga da’vo ariza bilan murojaat qilingan. Vaholangki, taraflar o‘rtasida tuzilgan yer ijara shartnomasida yerdan uning belgilangan maqsadga muvofiq oqilona foydalanish, tuproq unumdorligini oshirish, ishlab chiqarishni tabiatni muhofaza qiluvchi texnologiyalarni qo‘llash, o‘z xo‘jalik faoliyati natijasida hududdagi ekologik vaziyatning yomonlashuviga yo‘l qo‘ymaslik, ijaraga berilgan qishloq xo‘jaligi yerlari, shuningdek ekinlaridan qishloq xo‘jaligi ekinlari shartnomasida nazarda tutilmagan boshqa maqsadlarda foydalanilishi amaldagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan barcha kelib chiqadigan oqibatlari bilan birgalikda ijara shartnomasini qo‘pol ravishda buzish hisoblanishi belgilangan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 20-martdagi “O‘zbekiston Respublikasida bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4246-sonli Qarorida 2019-yil 1-avgustga qadar mavjud mevali bog‘lar va issiqxona xo‘jaliklarini har bir fermer xo‘jaligi, qishloq xo‘jaligi korxonasi kesimida yaroqsiz va iqtisodiy jihatdan samarasiz bog‘lar o‘rnida iqtisodiy samarador yangi bog‘lar barpo etish belgilangan. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksining 36-moddasining birinchi qismiga ko‘ra, butun yer uchastkasiga yoki uning bir qismiga egalik qilish huquqi yoxud undan doimiy yoki muddatli foydalanish huquqi, shuningdek yer uchastkasini ijaraga olish huquqi yer uchastkasidan belgilanganidan boshqa maqsadlarda foydalanilganida, yer uchastkasidan oqilona foydalanilmaganda, bu qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar uchun hosildorlik darajasi uch yil mobaynida normativdan (kadastr bahosiga ko‘ra) past bo‘lishida ifodalanganda ham bekor qilinadi. Sud muhokamasi jarayonida tumandagi mutasaddi idoralar vakillari tomonidan tuzilgan dalolatnomadan javobgar tomonidan unga ajratilgan yer uchastkasidan belgilangan maqsadda to‘liq va o‘z maqsadida foydalanilmayotganligi, yer maydonlari qarovsiz holga tashlab qo‘yilganligi holatlari o‘z isbotini topganligi sababli, javobgarlarning tuman hokimi bilan tuzilgan yer ijara shartnomalarini bekor qilish to‘g‘risida hal qiluv qarori qabul qilindi va yerdan foydalanuvchilarning yerga bo‘lgan huquqlari bekor qilindi. Zero, amaldagi Qonunlarning talabiga rioya etmaslik belgilangan javobgarlikka sabab bo‘ladi. Qishloq xo‘jaligi yerlarining belgilangan maqsadlarda foydalanish farovon kelajak garovi hisoblanadi.

15.1.2026 1921

Prezident Murojaatnomasida belgilangan ustuvor vazifalarga bag‘ishlangan amaliy seminar

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlis va xalqimizga yo‘llagan Murojaatnomasi mazmun-mohiyatini keng targ‘ib etish va o‘rganish bo‘yicha Oliy attestatsiya komissiyasida amaliy seminar o‘tkazildi. Tadbirni Oliy attestatsiya komissiyasi raisi A.T.Yusupov kirish so‘zi bilan ochar ekan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlis va xalqimizga yo‘llagan Murojaatnomasi – mamlakatimiz siyosiy hayotida eng muhim voqealardan biri ekanligi, unda yurtimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirish borasida yirik tashabbuslar ilgari surilib, kelgusi yillardagi eng muhim vazifalar belgilab berilgani barchamiz uchun dasturulamal ekanligini ta’kidlab o‘tdi. Shundan so‘ng Murojaatnomada belgilangan va 2026 yilda amalga oshiriladigan eng muhim 6 ta ustuvor yo‘nalishning ahamiyati xususida O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti professori, tarix fanlari doktori A.Mavrulov, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti professori, iqtisodiyot fanlari doktori Sh.Allayorov hamda Jamoat xavfsizligi universiteti dotsenti, yuridik fanlar bo‘yicha falsafa doktori B.Gʻiyosov ma’ruza qildi. E’tiborlisi, ma’ruzachilar tomonidan mahalla infratuzilmasini yanada yaxshilash, ularga Yangi O‘zbekiston qiyofasini olib kirish, iqtisodiyotni texnologik va innovasion o‘sish modeliga o‘tkazish, ichki bozorda talabni rag‘batlantirish, kasblarni rivojlantirish va yangi mehnat bozori arxitekturasini yaratish, ekologik muvozanatni ta’minlash, “yashil” energetika va suv resurslaridan oqilona foydalanish, zamonaviy davlat boshqaruvi va adolatli sud-huquq tizimi borasidagi islohotlarni izchil davom ettirishda har bir yurtdoshimizning faol ishtiroki muhim o‘rin tutishiga alohida e’tibor qaratildi. Darhaqiqat, murojaatnomada qayd etilganidek, “Farg‘ona vodiysidan Orolbo‘yigacha, Zarafshon vohasidan Qashqadaryo va Surxondaryogacha, Toshkentdan tortib Jizzax va Sirdaryogacha – yurtimizning qaysi hududida yashashidan qat’i nazar, har bir fuqaromiz islohotlar natijasini kundalik hayotida yanada ko‘proq his qilishi kerak. Shuning uchun, kirib kelayotgan 2026 yil davlat boshqaruvi, sud-huquq tizimi, iqtisodiyot tarmoqlari, ta’lim, ilm-fan, tibbiyot, madaniyat, sport, ekologiya tizimini – barcha-barcha sohalarni rivojlantirishda tub burilish yili bo‘ladi”.  Albatta, ushbu rivojlanish odimlarida barcha soha xodimlari qatorida ilm-fan ahlining ham o‘z sohalarida fidokorona mehnat qilishlari va izlanishlari taqozo etilishi tabiiy. Zero, Vatanimizni rivojlangan ilm-fan mamlakatiga aylantirish, uning obro‘-e’tiborini yuksaltirishga xizmat qiladi.Murojaatnomada ko‘rsatib o‘tilganidek, “Yangi O‘zbekistonni barpo etishda hal qiluvchi bosqichga qadam qo‘ymoqdamiz. Bu yo‘ldagi ishlarimiz har bir soha va tarmoqda chuqur transformatsiyani talab qiladi.” Shunga ko‘ra, oliy attestatsiya tizimini ilg‘or xalqaro tajribalarga muvofiq holda transformatsiya qilish bo‘yicha tizimli ishlar izchil olib borilayotgani ta’kidlanib, amalga oshirilayotgan maqsadli vazifalar yuzasidan axborot berildi. Tadbirda oliy attestatsiya komissiyasi xodimlari faol ishtirok etishdi. Ular tomonidan Murojaatnomaning halqimiz ijtimoiy-iqtisodiy hayoti va farovonligini oshirishdagi ahamiyat, ilm-fan sohasidagi yangiliklar hamda kelgusi vazifalarga doir fikr-mulohozalar bildirildi.