Qidiruv natijasi

0,5 ball va 2 million soʻm Tez yordamga yo‘l bermaslik shunchalik arzonmi?

Ijtimoiy tarmoqlarda tez tibbiy yordam va maxsus xizmat mashinalariga yo‘l bermagan haydovchilar aks etgan videolar tez-tez tarqalib turadi. Sirenasi yoqilgan, mayoqchalari yoniq tez yordam mashinasi tirbandlik orasidan yo‘l izlaydi. Kimningdir hayoti uchun sanalayotgan soniyalar... Oldinda ketayotgan haydovchi esa xotirjam. Go‘yo orqasida tez yordam emas, oddiy avtomobil kelayotgandek. Ba’zan u yo‘l bermaydi, ba’zan esa tezlikni oshirib, shunchaki oldinga o‘tib oladi. Bunday tasvirlar tarqalib ketsa, ijtimoiy tarmoqlarda g‘azabli izohlar yog‘iladi: “Bunday haydovchini jazolash kerak!”, “Guvohnomasini olib qo‘yish shart!”, “Odamning jonidan muhim nima bor?” Tez yordam mashinasi sirena yoqqan holda harakatlanayotgan bo‘lsa, uning ichida yordamga muhtoj bemor yoki unga yetib borishga shoshayotgan shifokorlar bor. Bir manzilda yurak xuruji, boshqa joyda og‘ir qon ketishi, yana bir xonadonda ahvoli og‘irlashgan yosh bola bo‘lishi mumkin. O‘t o‘chiruvchi mashina esa yong‘in tomon shoshadi, har bir soniya olovning yana bir xonaga, yana bir qavatga yetib borishi yoki yana bir inson hayotiga nuqta qo‘yishi degani. Shunday paytda yo‘l bermayotgan haydovchi uchun bu atigi bir necha soniyalik yutuqdir. Lekin yordam kutayotgan odam uchun o‘sha soniyalar butunlay boshqa qiymatga ega. Amaldagi jazo yetarlimi? Har safar shunday video tarqalganda haydovchi tarmoqda qoralanadi. Shaxsiy ma’lumotlari izlanadi, haqorat qilinadi, ommaviy ravishda uyaltirishga urinishadi. Lekin bu muammoni hal qilmaydi. Bugun bitta haydovchini sazoyi qilish mumkin, ertaga esa boshqa biri xuddi shu xatoni takrorlayveradi. Chunki tizim ijtimoiy tarmoqdagi g‘azab bilan emas, aniq qoida, muqarrar jazo va yuqori madaniyat bilan ishlaydi. Shuning uchun masalani “Bu haydovchini qanday jazolaymiz?” emas, “Boshqalar ham bunday qilishga jur’at etmasligi uchun nima qilish kerak?” degan rakursga burish lozim. Yaqindagina Samarqandda tez yordamga yo‘l bermagan “Mercedes-Benz” haydovchisiga nisbatan Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 128-5-moddasi asosida bayonnoma rasmiylashtirildi. Amaldagi tartibga ko‘ra, maxsus xizmat transportining o‘tishiga xalaqit berish BHMning 5 baravari (2 mln 60 ming so‘m) miqdorida jarimaga va 0,5 jarima baliga sabab bo‘ladi. Xoʻsh, inson hayotiga xavf tug‘dirishi mumkin bo‘lgan bunday qoidabuzarlik uchun amaldagi jazo yetarlimi? Jazo qanday bo‘lishi kerak? Bu borada mutaxassislar va jamoatchilik tomonidan ilgari surilayotgan bir nechta qat’iy takliflar bor: * Jarima miqdorini oshirish: bunday qoidabuzarlik uchun dastlabki holatdayoq kamida BHMning 15 baravari miqdorida jarima belgilash. Agar haydovchi bir yil ichida xuddi shu qilmishni takrorlasa, haydovchilik huquqidan mahrum qilish. * Jarima balini ko‘paytirish: inson hayotiga xavf soluvchi holat uchun 0,5 ball o‘ta yengil jazo. Jarima balini kamida 1,5 balga ko‘tarish zarur. * 50 foizlik chegirmani bekor qilish: qoidabuzarlik uchun jarimani tezroq to‘lashda qo‘llanadigan 50 foizli chegirma mexanizmini inson hayotiga daxldor bunday holatlar uchun qo‘llamaslik. Bu majburiyat! Toʻgʻri, tez yordamga yo‘l berganingiz uchun sizga medal berishmaydi, hech kim qarsak ham chalmaydi. Chunki siz shunchaki o‘z majburiyatingizni bajargan bo‘lasiz. Lekin o‘sha oddiy harakatingiz kimningdir shifoxonaga bir necha daqiqa oldin yetib borishini ta’minlaydi. O‘sha sanoqli daqiqalar esa kimningdir hayotini saqlab qoladi. Yo‘llardagi tartib faqat svetofor va chiziqlar majmui emas. Bu – jamiyatning bir-biriga bo‘lgan hurmati. Sirena eshitilganda yo‘l ochish esa qoidaga bo‘ysunishdan ham kattaroq narsa. O‘z harakatingiz orqali taqdim etgan o‘sha bir necha soniya hayot va o‘lim o‘rtasidagi masofa vaqti bo‘lishi mumkin.

Kambag‘allik chegarasi qayerda?

Oʻzbekistonda kambagʻallikka qarshi kurash siyosati faollashmoqda. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, yil boshida 5,8 foizni tashkil etgan kambagʻallik darajasi sentabr oyi boshiga kelib 3,9 foizga tushgan. Bu degani ehtiyojmand aholi soni 2,2 milliondan 1,5 million kishigacha qisqargan. Bu raqamlar ortida turgan taxminan 700 ming insonning real turmush darajasi qanchalik oʻzgardi? 3-sentabrda Shavkat Mirziyoyev kambagʻallikni qisqartirish va aholi daromadlarini oshirish yuzasidan oʻtkazilgan videoselektorda kambagʻallik bilan ishlash boʻyicha mutlaqo yangi tizim joriy etilishini maʼlum qildi. Davlat rahbari 2026-yil yakunigacha kambagʻallik darajasini ikki barobar qisqartirish vazifasi yil tugashidan oldin bajarilganini taʼkidladi. Sentabr–dekabr oylari mobaynida esa hududlarda 350 ming kishini doimiy ish bilan taʼminlash, yana 1 million kishining daromadini oshirish va yil yakunigacha 230 ming oilani kambagʻallik holatidan chiqarish rejasi qoʻyildi. Ijro mexanizmi sifatida tuman va shaharlarda maxsus shtablar tashkil etilmoqda, hokimlar haftalik ish vaqtining uch kunini ushbu masalaga bagʻishlashi belgilangan, bank tizimi va bandlik xizmatlari shtablar bilan uzviy ishlashi, tumanlarga esa moliyaviy resurslarni taqsimlash borasida kengaytirilgan vakolat berilishi nazarda tutilgan. Kambagʻallikning koʻp qatlamli tabiati Kambagʻallikni faqat daromad yetishmovchiligi sifatida talqin qilish biroz xato. Xorazm viloyati misoli buni yaqqol koʻrsatadi: ikki hafta davomida oʻtkazilgan tadqiqot 81 ming kambagʻal fuqaro, yaʼni 19 ming oilaning holatini oʻrgangan va ularning ichida 12 ming ishsiz hamda 10 ming past daromadli shaxs borligini aniqlagan. Shu bilan bir vaqtda xuddi shu hududdagi tadbirkorlar qurilish, xizmat koʻrsatish va sanoat tarmoqlarida minglab boʻsh ish oʻrniga ega boʻlgan. Demografik tarkib ham muhim omil. Oʻrganilgan kambagʻal oilalarda 48 ming bola istiqomat qiladi, 10 mingdan ortiq ayol bolalarni parvarish qilish sababli mehnat bozorida yoʻq. Bunday oilalarda maktabgacha taʼlim muassasalari bilan qamrov 75 foizga yetmaydi. Pensiya yoshidagi yoki nogironligi boʻlgan 526 nafar shaxs boʻyicha esa ijtimoiy yordamni kuchaytirish orqali ularni parvarish qilayotgan oila aʼzolarini mehnat bozoriga qaytarish imkoniyati mavjudligi qayd etilgan. Bu raqamlar kambagʻallikka faqat daromad pastligini sabab qilish notoʻgʻriligini koʻrsatadi. Kichik yoshdagi farzandini tarbiyalayotgan ayolni ishga kiritish bilan muammo hal boʻlmaydi. Avval bola parvarishi, bogʻcha mavjudligi, ish joyining masofasi va transport xarajatlari kabi omillar hal etilishi shart. 3-sentabrdagi yigʻilishda ijtimoiy reyestrni tubdan qayta koʻrib chiqish vazifasi qoʻyildi: kelajakda tizim faqat daromadga emas, balki surunkali kasallik, nogironlik, koʻp bolalilik va oila aʼzosining chet elda mehnat faoliyati kabi omillarga ham asoslanishi kerak. Chunki uch yoshgacha farzandi boʻlgan oilalarda kambagʻallik darajasi 6,5 foizni tashkil etishi, bu esa mamlakat boʻyicha oʻrtacha 3,9 foiz koʻrsatkichidan sezilarli yuqoriligi maʼlum boʻlgan. Kambagʻallik chegarasi Aholini kambagʻallikdan chiqarishda eʼtibor qilishimiz zarur jihatlar bor. 2026-yilga moʻljallangan minimal isteʼmol xarajatlari Oʻzbekistonda bir kishi uchun 715 ming soʻm etib belgilangan. Bu 2025-yildagi 669 ming soʻmga nisbatan 6,9 foizga yuqori. Shu mezon mamlakatda rasmiy kambagʻallik chegarasini belgilashda qoʻllaniladi. Yil oxirigacha moʻljallangan rejalarga izoh berar ekan, iqtisodchilar davlat ilgari surayotgan gʻoyani “odamlarni boyitib yuborish” deb tushunmasligimiz kerakligini aytmoqda. Davlat “kambagʻallikni yoʻq qilish” deganda aynan mana shu 715 minglik chegaradan pastdagi aholini yoʻqotishni nazarda tutyapti. Shundan keyin kambagʻallikning yangi chegarasi belgilanishi mumkin. Biroq ushbu raqamni kambagʻallik hodisasining toʻliq mazmuni sifatida qabul qilish metodologik jihatdan notoʻgʻri boʻlar edi. “Lolazor” podkastida mavzu yuzasidan fikr bildirgan Otabek Bakirov faqat pul koʻrsatkichiga asoslangan oʻlchov yetarli emasligini tushuntiradi. U Qirgʻiziston misolida kambagʻallik chegarasi yuqoriroq belgilangan mamlakatlarda statistik kambagʻallik darajasi ham tabiiy ravishda yuqorilashini izohlaydi. Uning taʼkidlashicha, kambagʻallikni elektr, gaz va suv taʼminoti, infratuzilmadan foydalanish imkoniyati kabi koʻrsatkichlar bilan bogʻliq holda baholash zarur. Bu yerda muhim metodologik nuqta bor: kambagʻallik chegarasini yuqoriroq belgilash kambagʻallar sonini koʻpaytirib yuborganday koʻrinishi mumkin. Aslida esa unday emas. U ilgari statistikaga tushmagan, ammo real ehtiyojga ega boʻlgan aholi qatlamini koʻrinadigan qiladi. Qirgʻiziston tajribasi bu borada koʻrsatkichli misol boʻla oladi. 2025-yil yakuniga koʻra, mamlakatning milliy metodologiyasi boʻyicha kambagʻallik darajasi 24 foizni tashkil etgan, 1 million 779 ming kishi kambagʻallik chegarasidan pastda boʻlgan. Shu bilan birga, ularning rasmiy statistik tizimida kambagʻallik, ekstremal kambagʻallik va koʻp oʻlchovli kambagʻallik alohida-alohida koʻrsatkichlar sifatida hisobga olinadi. Bizda ham xuddi shu kabi kambagʻallik “detektor”larini koʻpaytirish taklifi berilmoqda. Dastlab mutlaq kambagʻallikni qisqartirish, soʻngra kambagʻallikni koʻp oʻlchovli mezonlar asosida baholashga bosqichma-bosqich oʻtish zarurati mavjud. Bu yondashuv mantiqiy asosga ega. Masalan, oilaning jon boshiga daromadi 715 ming soʻmlik chegaradan biroz yuqori boʻlishi mumkin, ammo shu oilada nogironligi boʻlgan aʼzo, uchta kichik yoshdagi farzand, gaz yoki ichimlik suvi yetkazib berilmaydigan uy-joy sharoiti va doimiy parvarish bilan band ota-ona mavjud boʻlsa, bunday oilani sof daromad koʻrsatkichiga asoslanib, “muammosi hal boʻlgan” deb baholash asossiz boʻladi. Prezident Shavkat Mirziyoyev ham bunga e’tibor qaratib, ehtiyojmand oilalarni aniqlashda daromad bilan bir qatorda koʻp bolalilik, nogironlik va surunkali kasallik kabi ijtimoiy omillarni hisobga olish zarurligini aytdi. Hozir bizda mavjud yagona tizim − ijtimoiy reyestr. Biroq bu faqat daromad koʻrsatkichiga asoslangan tahlil hisoblanadi. Buni shartli misolda koʻrsatish mumkin: ikki oilaning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi bir xil boʻlishi mumkin. Birinchisida ikki sogʻlom katta va bitta maktab yoshidagi bola bor. Ikkinchisida esa uch yoshgacha ikkita farzand, nogironligi boʻlgan oila aʼzosi va mehnat qobiliyatini yoʻqotgan keksa shaxs mavjud. Statistik daromad koʻrsatkichi bir xil boʻlsa-da, real xarajat tubdan farq qiladi. Shu sababli kambagʻallikni aniqlash tizimida isteʼmol savatchasining tarkibi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mutaxassislar oziq-ovqat, kiyim-kechak va kommunal xarajatlardan tashqari bolalar uchun dori-darmon, gigiyena vositalari, maktabgacha taʼlim va transport xarajatlari kabi real ehtiyojlarni ham hisobga olish lozimligini aytadi. Qizigʻi shundaki, soʻnggi paytda hududlarda fuqarolarni ijtimoiy reyestrdan chiqarish amaliyoti atrofida turli mulohazalar paydo boʻldi, jumladan, ayrim joylarda oilalarni belgilangan reja asosida yoki majburiy tartibda reyestrdan chiqarish holatlari haqidagi maʼlumotlar tarqaldi. Xususan, iqtisodchi Otabek Bakirov ham ushbu xavfni alohida taʼkidlaydi. Uning kuzatishicha, hokimliklar darajasidagi yigʻilishlar soni ortgan, ayrim mahallalarga esa kambagʻallikdan chiqarish boʻyicha qisqa muddatli, hatto kunlik reja-topshiriqlar berilayotgan holatlar qayd etilgan. Tabiiyki, bu statistik koʻrsatkichni sunʼiy ravishda yaxshilash deb baholanmoqda. Aslida esa kambagʻallikdan chiqarish uzoq muddatli jarayon va aniq loyiha, reja asosida boʻlishi zarur. Yuqoridagi vaziyatga bir qator idora-tashkilotlar oʻzlarining salbiy munosabatlarini bildirib chiqdi. Jumladan, Ijtimoiy himoya milliy agentligi reyestrning funksional vazifasi ehtiyojmand fuqarolarni aniqlash va ularga ijtimoiy himoya xizmatlarini yetkazishligini, oilani reyestrdan chiqarish esa faqat uning ijtimoiy-iqtisodiy holati amalda yaxshilangani va belgilangan mezonlarga muvofiqligi tasdiqlangandan soʻnggina amalga oshirilishi lozimligini aytdi. Hokimlar zimmasiga kambagʻallikni qisqartirish boʻyicha aniq masʼuliyat yuklashning oʻzi toʻgʻri yondashuv boʻlishi mumkin, ammo ularning faqat raqamlar uchun ishlashi jiddiy muammo. Bu masalani yechishdagi asosiy savollar “Nechta kishining daromadi barqaror oshdi?”, “Nechta biznes olingan kreditni muvaffaqiyatli qaytarmoqda?”, “Kambagʻallikdan chiqqan oilalarning necha foizi qayta kambagʻallashib qolmadi?” kabi boʻlishi muammolarni tizimli hal qilishga yordam beradi.

Ish uchun tajriba kerak, tajriba uchun – ish

Diplom – qo‘lda. Rezyume tayyor. Ishlashga ishtiyoq bor. Vakansiya ham topildi. Ammo e’lonning oxiridagi eslatma hammasini yo‘qqa chiqaradi: “Kamida 2 yillik ish tajribasi talab qilinadi”... U universitetni endigina tugatgan. Hali ikki yil ishlashga ulgurmagan. Ammo ishga kirishi uchun undan shu so‘ralmoqda. Tajriba orttirish uchun ish kerak, ishga kirish uchun esa tajriba. Bu – mehnat bozoriga ilk qadam qo‘yayotgan minglab yoshlar duch kelayotgan paradoks. Birinchi ish Universitetni tugatish marra emas. Aslida poyga endi boshlanadi. Chunki diplomdan keyin eng asosiy sinov kutadi: o‘z sohang bo‘yicha birinchi ishni topish. Bitiruvchi ish qidirishga katta ishtiyoq bilan kirishadi. Birinchi kuni bir nechta, keyingi kunlari esa o‘nlab vakansiyalarga rezyume yuboradi. Har bir “Yuborish” tugmasi bosilganda ichida kichik umid uyg‘onadi: “Balki shu safar chaqirishar”. Omadi chopsa, suhbatga chaqiriladi. Yosh mutaxassis kompaniya haqida ma’lumot izlaydi, ehtimoliy savollarga tayyorlanadi, o‘zini qanday tanishtirishni mashq qiladi. Ammo suhbat boshlanishi bilan yana o‘sha tanish mavzu o‘rtaga chiqadi – tajriba. “Siz shu vazifani avval bajarganmisiz?”, “Shunga o‘xshash loyihalarda ishlaganmisiz?” Bitiruvchi uchun bu savollar noqulay. Natijada suhbat ko‘pincha o‘sha “mashhur” ibora bilan tugaydi: “Siz bilan o‘zimiz bog‘lanamiz”. – Suhbatda nazariy bilimlarimni ko‘rsatishga tayyor edim. Lekin ularga asosan amaliy tajriba kerak ekan. Universitetdagi loyihalarimni aytsam ham, “haqiqiy ish tajribasi” sifatida qabul qilishmadi. Shunda o‘zimga “Unda men bu tajribani qayerda va qachon orttirishim kerak?”, degan savolni berdim, – deydi Lobar Rahmonova. “Ish bo‘lsa bo‘ldi”... Jarayon cho‘zilgan sari yoshning maqsadlari ham o‘zgaradi. Avvalgi “O‘z sohamda yaxshi ish va yaxshi maosh topaman” degan qat’iyatdan “Hech bo‘lmasa tajriba orttiray” degan fikr ustun keladi. Shu nuqtada amaliyot, stajirovka va boshlang‘ich lavozimlar yagona chiqish yo‘lidek ko‘rinadi. Ammo bu bosqichda ham muammo bor: tajriba orttirish imkoniyati ba’zan juda past maosh yoki umuman haq to‘lanmaydigan mehnat evaziga taklif qilinadi. Tanganing ikkinchi tomoni Bir qarashda tajriba talabi adolatsizdek ko‘rinishi mumkin. Ammo ish beruvchi uchun bitiruvchini ishga olishdan maqsad shunchaki bo‘sh o‘rinni to‘ldirish emas. Bu – vaqt, mablag‘ va mas’uliyat talab qiladigan jarayon. Universitetni tugatgan yosh o‘z sohasini bilishi mumkin. Lekin kompaniyaning ichki tartibi, foydalaniladigan dasturlar, ish jarayoni, mijozlar bilan muloqot va jamoada ishlash kabi ko‘nikmalarni u amalda endi o‘rgana boshlaydi. Unga vazifalarni tushuntirish, ish jarayoniga moslashtirish va xatolarini nazorat qilish uchun tajribali xodim biriktiriladi. Ayniqsa, kichik kompaniyalarda bu sezilarli yuk bo‘lishi mumkin. Ustoz yangi kelgan mutaxassisga ish o‘rgatayotgan paytda o‘zining kundalik vazifalariga ham vaqt topishi kerak. Demak, ish beruvchi uchun tajribali xodim talabi ko‘pincha tayyor mutaxassisni topish istagidan tashqari o‘qitish xarajatlari va vaqtni tejash bilan ham bog‘liq. Yana bir xavotir bor: kompaniya yosh xodimga vaqt va mablag‘ sarflaydi, u tajriba orttirib, mustaqil ishlay boshlaganidan keyin esa yaxshiroq maosh yoki sharoit taklif qilayotgan boshqa kompaniyani tanlashi mumkin. Ayniqsa, bu xodimlar uchun raqobat kuchli bo‘lgan sohalarda muhim. Ish beruvchi yana yangi odam izlash, uni qaytadan o‘qitish va jamoaga moslashtirishga majbur bo‘ladi. Shuning uchun ayrim kompaniyalar boshidanoq tajribasi bor, ish jarayonini biladigan nomzodni tanlashni xavfsizroq deb hisoblaydi. Amaliyot imkoniyatmi yoki tekin ishchi kuchi? Mehnat bozoridagi ushbu berk doirani buzishning eng mantiqiy yo‘llaridan biri – amaliyot. Talaba o‘qish davomida real ish muhitiga kirishi, mutaxassislar bilan ishlashi, xatolaridan saboq olishi va diplom olganida hech bo‘lmaganda boshlang‘ich tajribaga ega bo‘lishi kerak. Nazariy jihatdan zanjir oddiy: o‘qish – amaliyot – tajriba – ish. Ammo bu zanjir ko‘pincha ishlamaydi. OTMlarda amaliyot tashkil etiladi, talaba uchun joy belgilanadi, yo‘llanma beriladi, muddat ko‘rsatiladi. Qog‘ozda hammasi joyida. Lekin amaliyotning o‘zi-chi? Ko‘p hollarda talaba amaliyot joyiga umuman bormaydi. Borsa ham, jarayon ko‘pincha qog‘ozbozlik bilan tugaydi: hisobot yoziladi, imzo qo‘yiladi, muhr bosiladi. Talaba esa o‘z mutaxassisligi bo‘yicha biror yangi ko‘nikmaga ega bo‘lmaydi. Talaba haqiqatan nimadir o‘rganish niyatida amaliyotga borgan taqdirda uni doim ham ochiq chehra bilan kutib olishmaydi. “Kutib tur”, “Hozir ishimiz ko‘p”, “Anavi hujjatlarni nusxalab ber”. Amaliyotchining ish jarayonidagi roli ko‘pincha shundan nariga o‘tmaydi. Unga mas’uliyatli vazifa ishonib topshirilmaydi, real loyiha ko‘rsatilmaydi, tajribali mutaxassis biriktirilmaydi. Amaliyotga katta umid bilan borgan yosh bir necha haftadan keyin “Baribir bu yerda hech narsa o‘rganmayman” degan xulosaga keladi. Keyingi safar esa u ham amaliyotni shunchaki davomat va hisobot uchun bajariladigan majburiyat sifatida ko‘radi. Holbuki, to‘g‘ri tashkil etilgan amaliyot yosh mutaxassis uchun haqiqiy tramplin bo‘lishi mumkin. Buning uchun amaliyotchiga katta va mas’uliyatli loyihani topshirish shart emas. Unga real ish jarayonidan kichik bir vazifani berish, tajribali mutaxassis yonida ishlash, savollariga javob olish va xatolarini ko‘rishning o‘zi katta tajriba. Berk doiradan chiqish Xo‘sh, bu doirani qanday buzish mumkin? “Kim aybdor?” degan savoldan ko‘ra “Kim nima qilishi kerak?”, degan savol muhimroq. Chunki yoshlarning ish topishidagi muammo faqat ularning tajribasizligidan iborat emas. OTMdagi formal amaliyot, ish beruvchining faqat tayyor kadr izlashga moyilligi va yoshlarning o‘z ustida ishlashni ba’zan diplomdan keyinga qoldirishi – barchasi bir-biri bilan bog‘liq. Yosh mutaxassis ish beruvchi qo‘ng‘iroq qilishini yoki amaliyot joyida kimdir kelib unga hamma narsani o‘rgatishini kutib o‘tirmasligi kerak. Real ko‘nikma orttirishning imkoniyatlari ko‘p. Dasturchi, dizayner, kopirayter, marketolog, iqtisodchi yoki boshqa soha vakili bo‘lishidan qat’i nazar, talaba o‘qish davridayoq kichik loyihalar yaratishi, frilans buyurtmalar olishi, volontyorlikda qatnashishi, tanlov va universitet loyihalarida ishlashi mumkin. Bular keyinchalik portfolio uchun real materialga aylanadi. Bugun tajribasiz deb eshikdan qaytarilayotgan yosh ertaga kompaniyaning eng kerakli mutaxassisiga aylanishi mumkin. Faqat buning uchun kimdir unga birinchi vazifani topshirishi, birinchi xatosini kechirishi va eng muhimi, birinchi imkoniyatni berishi kerak.

NAM SALFETKA QACHON TAQIQLANADI? Bizga qulay, tabiatga-chi?

Qo‘limiz iflos bo‘lsa, suv izlamaymiz. Bolaning yuzi yoki qo‘li kir bo‘lsa, nam salfetka bilan artib qo‘yamiz. Safarda, ishxonada, mashinada yoki ovqatlanishdan oldin ham eng qulay vositalardan biri shu. Bir necha soniya ichida ishlatamiz va tashlab yuboramiz. Ammo biz uchun bir necha soniyalik qulaylik tabiat uchun ancha uzoq davom etadigan muammoga aylanishi mumkin. Nam salfetka kundalik hayotimizni yengillashtirayotgan oddiy gigiyena vositasidek ko‘rinadi. Aslida esa uning tarkibi, ishlab chiqarilishi va eng muhimi, foydalanilgandan keyingi taqdiri ekologik muammolarni keltirib chiqaradi. Qog‘ozdek ko‘rinadi, ammo... Ko‘pchilik nam salfetkani oddiy qog‘oz mahsulot deb o‘ylaydi. Axir u yupqa, yumshoq va tashqi ko‘rinishidan qog‘ozga o‘xshaydi. Ammo ko‘plab nam salfetkalar tarkibida polyester yoki polipropilen kabi sintetik, ya’ni plastik tolalar mavjud. Bu tolalar salfetkaning nam holatda ham mustahkam turishini ta’minlaydi. Muammo ham shunda. Oddiy qog‘oz suvda tezroq parchalansa, plastik tolali nam salfetka ancha chidamli bo‘ladi. U tashlab yuborilgandan keyin ham uzoq vaqt saqlanib qolishi, vaqt o‘tishi bilan esa mayda plastik zarrachalarga, jumladan, mikroplastiklarga aylanishi mumkin. Bu zarrachalar suv va tuproqqa tushib, turli tirik organizmlar bilan aloqaga kirishadi. Muammoning ko‘lami esa kichik emas. Masalan, Buyuk Britaniyada 2021-yilning o‘zida bozorga 30 milliarddan ortiq nam salfetka chiqarilgani, ularning qariyb 26 milliardi plastik tarkibli bo‘lgani qayd etilgan. Bitta salfetka juda kichik chiqindi bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Ammo milliardlab marta takrorlanganida uning ekologik oqibati ham kattalashadi. “Fatberg” Nam salfetkalar bilan bog‘liq eng keng tarqalgan xatolardan biri – ularni kanalizatsiyaga tashlash. “Suv bilan ketib qoladi” degan tasavvur aslida muammoning boshlanishi bo‘lishi mumkin. Nam salfetka hojatxona qog‘ozi kabi suvda tez parchalanmaydi. Aksincha, nam holatda mustahkam turgani uchun kanalizatsiya quvurlarida qolib ketishi mumkin. U yerda salfetkalar yog‘, maishiy chiqindilar va boshqa materiallar bilan birikib, katta tiqinlar hosil qiladi. Bunday tiqinlar ayrim hollarda “fatberg” deb ataladigan ulkan massalarga aylanadi. 2017-yilda Londonning sharqiy qismida og‘irligi qariyb 130 tonna va uzunligi 250 metr bo‘lgan – yog‘ va kanalizatsiyaga tashlangan nam salfetka kabi chiqindilardan iborat ulkan fatberg aniqlangan. Bunday holatlar kanalizatsiya tizimini tozalash va ta’mirlash uchun katta xarajatlarni talab qiladi. Yana, kanalizatsiya tizimidan tashqariga chiqib ketgan plastik tolali salfetkalar suv havzalariga tushishi va vaqt o‘tishi bilan mayda plastik zarrachalarga parchalanishi mumkin. Nam salfetkalar taqiqlanyapti Buyuk Britaniya hukumati plastikli nam salfetkalarni daryo va boshqa suv havzalariga tushadigan plastik va mikroplastik ifloslanish manbalaridan biri sifatida ko‘rsatmoqda. Muammo ko‘lami sabab mamlakat plastik tarkibli bir martalik nam salfetkalardan voz kechish bo‘yicha aniq muddatlarni belgiladi. Bu taqiq nam salfetkaning barcha turlarini yo‘q qilishni anglatmaydi. Asosiy maqsad – tarkibida plastik bo‘lgan bir martalik mahsulotlarni bozordan chiqarish. Jarayon Britaniyaning to‘rt hududida bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda. Uelsda taqiq 2026-yil 18-dekabrdan kuchga kiradi. Angliyada plastikli nam salfetkalarni sotish va yetkazib berish 2027-yil 19-maydan, Shimoliy Irlandiyada 18-maydan, Shotlandiyada esa 2027-yil 11-avgustdan taqiqlanadi. Taqiq bolalar salfetkalari, pardozni tozalash vositalari, nam hojatxona qog‘ozi, qo‘llar uchun antibakterial salfetkalar, shaxsiy gigiyena va maishiy tozalash salfetkalarining plastik tarkibli turlarini ham qamrab oladi. Tarkibida plastik bo‘lmagan salfetkalar esa savdoda qoladi. Ayrim tibbiy va professional foydalanishga mo‘ljallangan mahsulotlar bundan mustasno. Shuningdek, qadoqdagi “biodegradable”, “plastic-free” yoki “flushable” kabi yozuvlarga ham ongli ravishda qarash kerak. “Biologik parchalanadi” degan yozuv mahsulot istalgan sharoitda va tezda tabiatga singib ketadi degani emas. Parchalanish sharoiti, mahsulot tarkibi va undan keyingi utilizatsiya usuli muhim. Sogʻliqqa ham zarar Ayrim mahsulotlar tarkibida xushbo‘y moddalar, konservantlar, spirtlar yoki boshqa kimyoviy komponentlar bo‘lishi mumkin. Ularning barchasi avtomatik ravishda zararli degani emas, biroq ayrim odamlarda, ayniqsa, sezgir terida qizarish, quruqlashishga sabab bo‘lishi mumkin. Chaqaloq terisi nozik bo‘lgani sababli mahsulot tanlashda uning tarkibiga e’tibor berish kerak. Britaniyaning NHS tibbiy xizmat tavsiyalarida chaqaloq terisini tozalash uchun suv yoki xushbo‘y moddasiz va spirtdan xoli salfetkalardan foydalanish mumkinligi ko‘rsatiladi. Shuning uchun “nam salfetka zararli” yoki “nam salfetka mutlaqo xavfsiz” degan keskin xulosalardan ko‘ra mahsulot tarkibi va undan foydalanish maqsadiga qarash to‘g‘riroq. Uy sharoitida esa ko‘p martalik yumshoq mato oddiy va chiqindisi kamroq muqobil bo‘la oladi. Chaqaloq parvarishida ham imkon bo‘lgan holatlarda suv va yumshoq matodan foydalanish mumkin. Muammoning real koʻlami Nam salfetkalar O‘zbekistonda ham juda ommabop bo‘lib, kundalik hayotning deyarli barcha sohalariga kirib kelgan. Uyda, ayniqsa, bolali oilalarda, avtomobilda, ofislarda, umumiy ovqatlanish joylarida va safarlarda nam salfetkadan tez-tez foydalanamiz. Shu qadar odatiy holga aylanganki, ko‘pincha foydalanib bo‘lgach, uning keyingi taqdiri haqida o‘ylamaymiz. Buyuk Britaniya plastikli nam salfetkalardan voz kechish bo‘yicha aniq muddatlarni belgilayotgan bir paytda O‘zbekistonda ham bu masala haqida o‘ylashga asos bor. Chunki nam salfetka muammosi faqat bir mamlakatga xos emas. Plastik chiqindilar, kanalizatsiya tiqinlari va noto‘g‘ri utilizatsiya har qanday shaharda paydo bo‘lishi mumkin. Avvalo, O‘zbekistonda bu muammoning real ko‘lamini o‘rganish kerak: kanalizatsiya tiqinlarida nam salfetkalar qanchalik ko‘p uchraydi, maishiy chiqindilar tarkibida ularning ulushi qancha, bozorda plastik va plastik bo‘lmagan mahsulotlar nisbati qanday? Bunday ma’lumotlar muammoni taxmin bilan emas, aniq raqamlar bilan muhokama qilish imkonini beradi. Bu yerda mas’uliyat faqat iste’molchiga tushmasligi kerak. Ishlab chiqaruvchi va sotuvchilar ham mahsulot tarkibini qadoqda aniq ko‘rsatishi, unda plastik bor-yo‘qligini tushunarli belgilashi va foydalanilgandan keyin uni qanday tashlash kerakligi haqida ma’lumot berishi mumkin. Iste’molchi esa eng oddiy qoidalarga amal qilishi lozim: nam salfetkani unitazga tashlamaslik, imkon bo‘lsa plastik bo‘lmagan variantni tanlash, uy sharoitida ko‘p martalik matolardan foydalanish va mahsulot qadog‘idagi tarkibga e’tibor berish.

Bitiruvchilar necha kunda ish topadi?

Universitetni bitirish ko‘pchilik uchun katta marradek ko‘rinadi. Ammo diplom qo‘lga tekkanidan keyin yana bir muhim bosqich boshlanadi – ish topish. Bu davr yoshning olgan ta’limi mehnat bozorida qanchalik talabgir ekanini, qaysi kasblarga ehtiyoj yuqoriligini va universitet bitiruvchini real ishga qanchalik tayyorlaganini ko‘rsatib beradi. Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi e’lon qilgan Bitiruvchilar sifati indeksining (BSI) dastlabki natijalari O‘zbekistonda bu jarayon o‘rtacha qancha davom etishini ko‘rsatdi. Tadqiqotda 170 ta oliy ta’lim tashkilotini tamomlagan 249 432 nafar bitiruvchining mehnat bozoriga chiqish natijalari tahlil qilingan. Unga ko‘ra, O‘zbekistonda oliy ta’limni tugatgan yosh birinchi ishini topishi uchun o‘rtacha 2 oy 27 kun vaqt sarflaydi. Raqam o‘rtacha ko‘rsatkich xolos. Chunki ayrim yo‘nalishlarda yoshlar ikki oyga yetmasdan ish topayotgan bo‘lsa, ayrimlarida bu jarayon to‘rt, besh, hatto sakkiz oygacha cho‘zilmoqda. Qaysi kasb egasi tezroq ish topadi? Ish topish tezligi qaysi yo‘nalishda diplom olinganiga ham bog‘liq. Tadqiqotda eng tez ish topayotganlar pedagogik yo‘nalishlar bitiruvchilari bo‘lib, ularga o‘rtacha 2 oy 4 kun kerak. Humanitar fanlar bitiruvchilari esa o‘rtacha 2 oy 9 kunda birinchi ishiga ega bo‘lmoqda. Ya’ni bu yo‘nalishlarda diplomdan mehnat bozoriga o‘tish nisbatan tez kechyapti. Birinchi ishni izlashning eng uzoq muddati yuridik yo‘nalishlar bitiruvchilarida qayd etilgan – o‘rtacha 4 oy 20 kun. Mehnatni muhofaza qilish va gigiyena sohasi bitiruvchilariga esa 4 oy 19 kun kerak. Ijtimoiy ta’minot yo‘nalishi bitiruvchilari o‘rtacha 4 oy 5 kun ish izlaydi. Qashqadaryo yetakchi Hududlar kesimida ham qiziq manzara paydo bo‘ladi. Ishga joylashishning eng qisqa o‘rtacha muddati Qashqadaryo viloyatida qayd etilgan – 2 oy 8 kun. Navoiy va Andijon viloyatlarida bu ko‘rsatkich 2 oy 9 kundan iborat. Hududlar bo‘yicha ish topish muddati: Qashqadaryo – 2 oy 8 kun Navoiy – 2 oy 9 kun Andijon – 2 oy 9 kun Namangan – 2 oy 14 kun Farg‘ona – 2 oy 16 kun Jizzax – 2 oy 18 kun Surxondaryo – 2 oy 19 kun Xorazm – 2 oy 20 kun Sirdaryo – 2 oy 21 kun Toshkent viloyati – 2 oy 23 kun Buxoro – 2 oy 25 kun Samarqand – 3 oy 3 kun Qoraqalpog‘iston Respublikasi – 3 oy 7 kun Toshkent shahri – 3 oy 13 kun Universitetlar o‘rtasidagi tafovut Agar hududlar o‘rtasidagi farq sezilarli bo‘lsa, universitetlar kesimida u yanada yaqqol ko‘rinadi. Reytingga kiritilgan 119 ta oliy ta’lim muassasasi orasida bitiruvchilari eng tez ish topayotgan universitet – Qarshi xalqaro universiteti. Bu yerda bitiruvchilar birinchi ishini atigi 1 oy 4 kunda topmoqda. Bitiruvchilari ishni eng tez topayotgan OTMlar: Qarshi xalqaro universiteti – 1 oy 4 kun Toshkentdagi Vebster universiteti ta’lim dasturlarini amalga oshirish markazi – 1 oy 8 kun Nordik xalqaro universiteti – 1 oy 14 kun V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent filiali – 1 oy 17 kun Andijon davlat universiteti – 1 oy 18 kun Ammo reytingning salbiy tomonida ish topish muddati ancha uzun. Eng katta ko‘rsatkich VGIKning Toshkent filialida kuzatilgan – uning bitiruvchilari birinchi ishini o‘rtacha 8 oy 13 kunda topmoqda. O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasining Urganch filiali bitiruvchilarida bu ko‘rsatkich 6 oy 1 kun. Birinchi ishini eng uzoq kutgan talabalar bitirgan OTMlar: VGIKning Toshkent filiali – 8 oy 13 kun O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasining Urganch filiali – 6 oy 1 kun M. Gubkin nomidagi Rossiya davlat neft va gaz universitetining Toshkent filiali – 5 oy 21 kun ISFT instituti – 5 oy 13 kun Toshkent farmatsevtika instituti – 5 oy 10 kun Maosh qancha? O‘zbekistonda OTM bitiruvchilarining o‘rtacha rasmiy oylik daromadi 4,9 million so‘mni tashkil etmoqda. Bu ko‘rsatkich 2025-yil iyulidan 2026-yil iyunigacha bo‘lgan davrdagi ma’lumotlar asosida hisoblangan. Biroq yo‘nalishlar bo‘yicha daromadlar sezilarli farq qiladi. Ijod va sport sohasi bitiruvchilari eng yuqori o‘rtacha daromadga ega – 6,33 million so‘m. Amaliy fanlar yo‘nalishlarida bu ko‘rsatkich 5,5 million so‘m, ijtimoiy-humanitar yo‘nalishlarda 4,61, tibbiyot yo‘nalishlarida esa 4,43 million so‘mni tashkil etmoqda. Ayrim universitetlarda bitiruvchilarning rasmiy daromadi umumiy o‘rtacha ko‘rsatkichdan bir necha baravar yuqori. Masalan, VGIKning Toshkent filiali bitiruvchilari o‘rtacha 23,4 million so‘m, Inha universiteti bitiruvchilari 12,6 million so‘m, Vestminster universiteti bitiruvchilari esa 12,5 million so‘m rasmiy daromad olyapti. Bu yerda muhim izoh bor: hisob-kitoblarda faqat rasmiy qayd etilgan daromadlar inobatga olingan. Shuning uchun raqamlar bitiruvchilarning barcha real daromadini to‘liq aks ettirmasligi mumkin. Eng qiziq jihati shundaki, ish topish tezligi va daromad miqdori har doim ham bir-biriga mos kelmaydi. Masalan, VGIKning Toshkent filiali bitiruvchilari birinchi ishini topish bo‘yicha eng uzoq muddat – o‘rtacha 8 oy 13 kunni qayd etgan. Ammo filial bitiruvchilari o‘rtacha daromad bo‘yicha birinchi o‘rinni egallagan. Demak, “Kim tezroq ish topadi?” va “Kim ko‘proq pul topadi?” degan savollarning javobi bir xil emas. Mehnat bozorida tez ishga kirish har doim ham yuqori daromad degani emas. Ba’zan tor yoki murakkab mutaxassislik egasi uzoqroq ish izlaydi, biroq o‘z sohasiga mos va yuqori daromadli ish topishi mumkin. Shu nuqtadan qaraganda, Bitiruvchilar sifati indeksi kasb tanlashda yana bir mezonni ko‘rsatadi: diplomni olgach, bu kasb bilan qayerda va qanchada ish topish mumkin, daromad qancha bo‘ladi? Bugungi abituriyent uchun universitet tanlashda shu savollar ham kontrakt narxi yoki o‘tish balidek muhim.

29.8.2026 976

Poytaxtning 35 yillik o‘sish sur’ati

Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 35 yillik tarixiy bosqichi — bu milliy davlatchilik poydevorini qurish, sinovli yillarni mardona yengib oʻtish hamda zamonaviy, raqobatbardosh va inson qadrini ulugʻlaydigan davlatni barpo etishning shonli solnomasidir. Ushbu tarixiy davrning har bir yili va har bir bosqichi biz uchun nihoyatda qadrli va mantiqiy poydevor boʻlib xizmat qildi. Tarixiy adolat va xolislik tamoyilidan kelib chiqqan holda ta'kidlash joizki, Mustaqillikning dastlabki yillarida murakkab geopolitik va iqtisodiy sharoitlarga qaramay, davlatimiz mustaqillikni saqlab qolish, tinchlik va barqarorlikni ta'minlash hamda davlat apparati infratuzilmasini shakllantirish boʻyicha ulkan tarixiy vazifani uddaladi. Biroq, 35 yillik rivojlanish trayektoriyasini xolis tahlil qilish uchun uni uchta asosiy davr kesimida koʻrib chiqish ilmiy va analitikjihatdan toʻgʻri yondashuvdir: 1991 yilgi boshlangʻich sovet merosi sharoiti, 2016 yilgacha boʻlgan bosqichli barqarorlashuv davri, 2016–2026 yillardagi Yangi Oʻzbekiston Strategiyasi doirasidagi keskin va shiddatli sakrash davri. Xususan, Toshkent shahri nafaqat respublika poytaxti, balki butun Markaziy Osiyoning yirik moliyaviy, sanoat, madaniy va intellektual habi sifatida shakllandi. Poytaxtda Xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashi va tuman Kengashlarining (XDK) faoliyati ham aynan ushbu evolyutsion bosqichlarga hamohang ravishda shakllanib, oddiy rasmiyatchilik va idoraviy qarorlarni tasdiqlash organidan haqiqiy “vakillik nazorati va xalq muloqoti mexanizmiga” aylandi. Aytish mumkinki, Toshkent shahar va tuman Xalq deputatlari Kengashlarining faoliyatida2016 yildan soʻng tub burilish yuz berdi. 1991–2016 yillar oraligʻida mahalliy Kengashlar faoliyati koʻp hollarda ijroiya hokimiyati (Hokimliklar) soyasida qolib ketgan edi. “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi qonunning eski tahririda Hokimning bir vaqtning oʻzida ham ijroiya hokimiyati rahbari, ham Xalq deputatlari Kengashi raisi boʻlib xizmat qilishi manfaatlar toʻqnashuvini keltirib chiqarar hamda deputatlik nazoratining ta'sirchanligini pasaytirar edi. 2021–2023 yillarda amalga oshirilgan konstitutsiyaviy va qonunchilik islohotlari natijasida “Hokim va Kengash raisi vakolatlari bir-biridan toʻliq ajratildi”. Toshkent shahar va uning 12 ta tumanida Xalq deputatlari Kengashlariga deputatlar orasidan saylanadigan alohida Kengash raislari va doimiy komissiyalar biriktirildi. Bu esa hokimiyatlar boʻlinishi va oʻzaro tiyib turish mexanizmining mahalliy darajadagi amaliy gʻalabasi boʻldi. Indikator / Yo‘nalish 1991–2016 yillar 2016–2020 yillar 2021–2026 yillar (Yangi Bosqich) Kengash Rahbariyati Hokim bir vaqtning o‘zida Kengash raisi Kengash raisi deputatlar orasidan saylanadi. Hokimdan to‘liq mustaqil. Deputatlik so‘rovlari sifati Poytaxt bo‘yicha asosan rasmiy axborot olish; Muammoli masalalar yuzasidan Kommunal, qurilish, budjet va ijtimoiy sohalari bo‘uicha kengaygan Budjet nazorati va shaffoflik Budjet ijroiya organ tomonidan tasdiqlanib, muhokamasiz qabul qilingan Ochiq e’lon qilinishi va ilk jamoatchilik eshituvlari Open Budget va mahalliy budjetning har bir moddasi deputatlik filtri va tasdiqidan o‘tishi Ijroiya organlari hisobdorligi Yilda 1 marotaba umumiy hisobot Har chorakda sohaviy hisobotlar Hokim o‘rinbosarlari, Boshqarma boshliqlari va Prokuror/IIBB rahbarlarining oylik eshituvlari Soʻnggi yillarda poytaxt OAVlarida XDK deputatlarining faolligi va ularning ijroiya organlari qarorlarini bekor qilish yoki oʻzgartirish boʻyicha erishgan natijalari keng yoritilmoqda: 2026-yilning I choragida Hududlar kesimida Toshkent shahrida 858 mlrd so‘m mablag‘lar mahalliy byudjetlar ixtiyorida qoldi. Tuman darajasida moliyaviy mustaqillikni oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar natijasida mahalliy byudjetlar imkoniyatlari sezilarli darajada kengaydi. ususan, Olmazor va Yunusobod tumanlarida 57 mlrd so‘mdan, Sergelida 54,3 mlrd so‘m mablag‘lar shakllandi. Yunusobod, Chilonzor, Yakkasaroy va Sergeli tuman XDK deputatlari tashabbusi bilan poytaxtdagi jamoat transporti marshrutlari optimallashtirildi va 1000 dan ortiq katta sigʻimli elektrobuslar harakati uchun alohida tumanlararo nazorat komissiyalari tuzildi. Sogʻliqni saqlash sektori — poytaxt aholisining turmush sifatini belgilovchi eng muhim tayanchdir. 1991-yilda sovet davridan meros boʻlib oʻtgan poytaxt tibbiyoti markaziy shifoxonalarning moddiy-texnik bazasi ma’nan eskirgani, dori-darmon ta’minotining oʻta tanqisligi hamda bolalar oʻlimining yuqoriligi bilan xarakterlanar edi. 2016-yildan keyingi davrda Toshkent shahri sogʻliqni saqlash tizimiga ajratilgan mablagʻlar 6,8 baravarga oshirildi. Toshkent shahrida Milliy tibbiyot markazi, Bolalar milliy tibbiyot markazi, Shoshilinch tibbiy yordam respublika ilmiy markazining yangi majmualari hamda unikal transplantologiya va neyrojarrohlik bloklari barpo etildi. Bugungi kunda Toshkent shahrida 3,2 million aholiga 72 ta oilaviy va 12 ta ko‘p tarmoqli poliklinika hamda 43 ta shifoxona xizmat ko‘rsatmoqda. Mazkur muassasalarda 7 mingdan ortiq shifokor va 15,5 mingdan ziyod hamshira faoliyat yuritmoqda. Mazkur ko‘rsatkichlar poytaxt tibbiyot tizimining oddiy infratuzilmaviy kengayishdan zamonaviy, texnologik va aholiga yo‘naltirilgan tibbiy xizmat modeliga o‘tganini ko‘rsatadi. 2026-yil yanvar–iyun oylarida Respublikasi sog‘liqni saqlash sohasida ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi 11,3 trillion so‘mni tashkil etib sog‘liqni saqlash xizmatlarining eng yuqori hajmi Toshkent shahrida qayd etildi. Olti oy davomida bu ko‘rsatkich 5,2 trillion so‘mga yetdi. Toshkent shahri respublikaning asosiy ilm-fan va ta'lim markazidir. Biroq, 2016-yilga kelib poytaxtda ham Oliy ta'lim va Maktabgacha ta'lim sohasida jiddiy turgʻunlik kuzatilgan edi. Demografik oʻsish sur'atiga nisbatan bogʻcha va universitetlar soni oshmay qolgani natijasida bogʻcha qamrovi 32% ni, OʻTY qamrovi esa atigi 14% ni tashkil etgan. 2016–2026-yillarda Toshkent shahrida Davlat-xususiylik sherikligi (DXSh) mexanizmi joriy etilishi natijasida nodavlat bogʻchalar va maktablar tarmogʻi keskin kengaydi. Toshkent shahrida maktabgacha ta'lim qamrovi 2016-yildagi 32,4% dan 2026-yilda 94,8% ga yetkazildi. Poytaxtdagi maktablarda “Bir biriktirilgan fan — bir amaliy koʻnikma” va PISA/PIRLS xalqaro baholash standartlari joriy qilindi. 2016-yilgacha Toshkentda 36 ta OTM faoliyat yuritgan boʻlsa, 2026-yilga kelib ularning soni 82 taga etdi. Ular orasida Buyuk Britaniya, AQSh, Rossiya, Janubiy Koreya, Italiya va Singapur kabi davlatlarning dunyoga mashhur universitetlari filiallari va xususiy innovatsion OTMlar bor. Oliy ta'lim bilan qamrov darajasi poytaxtda 14% dan 52% ga koʻtarildi. 1991-yilda Toshkent shahri sanoati asosan sovet harbiy-sanoat majmualarining ayrim qismlari, toʻqimachilik (TAPOiCh, Toshkent Toʻqimachilik Kombinati) va xomashyoni dastlabki qayta ishlashga yoʻnaltirilgan edi. Koʻplab yirik korxonalar 1990-yillardagi iqtisodiy uzilishlar sababli oʻz faoliyatini toʻxtatgan edi. So’nggi 9 yillikda “Yangi Toshkent”da ob’ektlar qurilishi boshlandi — bu Chirchiq va Qorasuv daryolari oralig‘ida, Toshkent viloyatining O‘rta Chirchiq va Yuqori Chirchiq tumanlarida taxminan 20 ming gektar maydonda qurilayotgan ulkan shaharsozlik megaproektidir. Shahar 2 million aholiga mo‘ljallangan bo‘lib, ekologik toza va texnologik jihatdan ilg‘or “aqlli shahar” sifatida loyihalashtirilmoqda. Oʻtgan toʻqqiz yilda Toshkent shahri iqtisodiyotiga 20 milliard dollardan ortiq toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiya kiritildi, 5 mingga yaqin yirik loyiha ishga tushdi. Jon boshiga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiya 2017-yildagi 71 dollardan 2,2 ming dollarga oshdi. Bunyodkorlik ishlari, yangi qurilgan savdo-servis va koʻngilochar obyektlar “tungi iqtisodiyot”ni rivojlantirdi. Tun-u kun ishlaydigan savdo va xizmat koʻrsatish obyektlarining soni 3 mingdan oshdi. Toshkentga 1 mingta zamonaviy elektrobus va avtobus olib kelinib, 168 ta yangi yoʻnalish ochildi. Qoʻshimcha 33 kilometr metro liniyasi va 21 ta yangi stansiya qurildi. Yashnobod, Mirobod, Sergeli, Yangihayot va Yunusoboddagi 1 millionga yaqin aholiga metro xizmatlari yaqinlashdi. Umuman, poytaxt iqtisodiyoti oxirgi toʻqqiz yilda 2,5 barobar oʻsib, joriy yil 27 milliard dollarga yetadi. Aholi jon boshiga daromad esa 4,4 ming dollardan 8,6 ming dollarga koʻpaydi. Natijada kambagʻallik darajasi yil boshidagi 7,3 foizdan 1 foizga, ishsizlik esa 4,5 foizdan 3,5 foizga pasayadi. Yaʼni Toshkent shahrida kambagʻallik va ishsizlik tabiiy darajaga tushadi. Toshkent shahrining doimiy aholisi har yili oʻrtacha 100 mingdan koʻpayib, 2030-yilda 3,5 milliondan oshishi kutilmoqda. Shuningdek, yalpi hududiy mahsulotni 52 milliard dollarga yetkazish, jon boshiga daromadni qariyb 2 karra oshirish reja qilingan. 2024-yilda Toshkent MDH davlatlarining Yoshlar poytaxti bo‘ldi. Prezident Shavkat Miromonovich Mirziyoyev tashabbuslari bilan 2026-yil Tosheknt shahri uchun “Jadal rivojlanish va aholi daromadlari oʻsishi” yili boʻldi. Bu orqali 2026-yilda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyani 3 ming, 2027-yilda esa 3,5 ming dollarga yetkazish uchun poytaxt tumanlari 3 ta yoʻnalishda rivojlantirilib, 2026-yilda 9 milliard dollar, ikki yilda 20 milliard dollar toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiya kiritilishidavlatimiz rahbari tomonidan belgilab berildi. Ushbu marralarga erishish uchun shahar hokimi va uning oʻrinbosarlari, 12 ta tuman hokimi tinimsiz izlanishi, shahar uy-joy fondi, transport, energetika, taʼlim va tibbiyot, servis infratuzilmalarini dunyoning zamonaviy megapolislari andozasi asosida qayta koʻrib chiqishi zarurligi koʻrsatib oʻtildi. Oʻzbekiston Mustaqilligining 35 yillik tarixiy tajribasi va Toshkent shahri timsolidagi taraqqiyot dinamikasi shuni koʻrsatadiki, bosib oʻtilgan har bir yil, har bir bosqich davlatimiz va xalqimiz uchun beqiyos saboq va poydevor boʻldi. Sovet davridagi resurslar tengsizligi va xomashyo qaramligidan chiqib, Mustaqillikning dastlabki davrida davlatchilik poydevori mustahkamlandi. 2016–2026-yillardagi shiddatli va keskin islohotlar esa Oʻzbekistonni va uning poytaxti Toshkent shahrini sifat jihatidan mutlaqo yangi bosqichga — “Inson qadri uchun"” degan ezgu gʻoya amalda qaror topgan zamonaviy megapolisga aylantirdi. Xalq deputatlari Toshkent shahar va tuman Kengashlari ushbu jarayonda xalq va hokimiyat oʻrtasidagi olmos koʻprikka, haqiqiy vakillik va deputatlik nazorati organiga aylandi. Mustaqillikning 35 yillik sarhisobi shundan dalolat beradiki, poytaxtimizda va respublikamizda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli bunyodkorlik va institutsional islohotlar Yangi Oʻzbekistonning Uchinchi Renessans poydevorini yaratish borasidagi ezgu maqsadlarimiz real va mustahkam asosga ega ekanligining amaliy tasdigʻidir.